[1]Te trzy ostatnie wersety ustanawiają ważtymczasowe). Istotnie, muta nie stanowi norne zasady dotyczące życia rodzinnego człomalnego, dozwolonego małżeństwa lub relacji wieka: z posiadaną przez kogoś niewolnicą. Żaden z Islam kładzie nacisk na cnotę i skromprzepisów dotyczących dozwolonego małżeńność, lecz nigdy nie nakazuje celibatu ani stwa w wypadku rozwodu, okresu oczekiwamonastycyzmu. Pozwala ludziom na zasponia (idda) czy utrzymywania (nafaka) nie kojenie swoich namiętności i potrzeb w spoodnosi się do tego. W wypadku muta nie ma sób zgodny z prawem. rozwodu; gdy zapłaci się określoną sumę pieMężczyzna musi chronić swoje intymne niędzy i minie ustalony wcześniej termin, nie części ciała, co nie tyczy się jego żony i niepozostają żadne prawa ani obowiązki, prawa wolnic, które legalnie posiada, kobieta natodziedziczenia ani proces rozwodowy. Jedymiast musi czynić to samo, co nie tyczy się nym prawem jest to, że kobieta czeka czterjej męża. dzieści pięć dni, zanim wejdzie w inną muta, Werset mówiący Ci, którzy pragną czegdy mężczyzna może od razu zawrzeć kolejgoś ponad to, przekraczają granice (ustanone, nawet jeśli jest żonaty lub gdy jest w trakwione przez Boga), zabrania wszelkich form cie innej muta. stosunków płciowych poza dwiema określonymi przez werset poprzedni i dotyczy homomówiący, że werset ten zabrania muta, jest seksualizmu, miłości lesbijskiej i spółkowaważny, to zostało zapisane w zbiorach hadinia ze zwierzętami. Imam Malik i Imam aszsów, że muta została kategorycznie i stanow-Szafii uznają ponadto masturbację za spoczo zabroniona w Medynie (Muslim, „Nika”, sób szukania czegoś poza tym, co dozwolone. 22). Sura ta została objawiona podczas okreNiektórzy komentatorzy Koranu cytują ten su mekkańskiego misji Proroka. Pomimo staMimo że argument komentatorów nowczego zakazu jedynie niektórzy spośród Towarzyszy, którzy mogli nie słyszeć o tym zakazie od Wysłannika, wciąż uważali, że jest to dozwolone. Ograniczyli jednak jej legalność do bardzo wyjątkowych warunków. Ibn Abbas, który jest uważany za jednego z tych Towarzyszy, wyjaśnił swoje postępowanie i powiedział: „Miałem na myśli coś podobnego do tego, co Bóg miał na myśli, gdy zezwolił na jedzenie mięsa martwych zwierząt i wieprzowiny w skrajnej konieczności” (al-Dżassas, 2:147). Wielu uczonych szyickich należących do odłamu, który uznaje legalność muta, wyraża sprzeczne opinie i relacjonuje sprzeczne tradycje jej dotyczące. Jeden z ich autentycznych zbiorów hadisów, Usul al-Kafi 5:462, zawiera hadis, który mówi, że muta w wypadku dziewicy nie jest zalecana, gdyż hańba dotknie jej rodziców. Imam Abi Abdullah (Dżafar as-Sadik) twierdzi: „Nie wchodźcie w muta z wierzącymi kobietami, jako że poniżycie je, czyniąc w ten sposób” (Kitab at-Tadhib, 1:253; al-Istibsar, 3:143). W innej narracji powiedziane jest, że muta może być zawarta jedynie z kobietą wierzącą (al-Kafi, 5:454), inna jeszcze narracja mówi natomiast, iż muta nie jest dozwolona z muzułmanką, lecz jedynie z żydówką lub chrześcijanką. W Bihar al-Anuar (103:340) powiedziane jest z kolei, że niedozwolone jest wchodzić w muta z osobą zamężną lub zdolną do małżeństwa. Imam Ali jest jednym z głównych Towarzyszy, którzy stwierdzili, że muta jest niedozwolona (al-Buchari, „Nikah” 31; Muslim, „Nikah” 29-31). Uczeni szyiccy również zanotowali, że Ali wypowiedział się o jej zakazie, choć uzasadnili to takijją (udawaniem) (Kitab at-Tadhib), 7:253; al-Istibsar, 3:142). Nie byłoby prawdziwym stwierdzenie, jakoby Umar był tym, kto zabronił muta. To, co zrobił Umar, polegało na realizacji tego zakazu (Ibn Madża, „Nikah”, 44:196). W odniesieniu do tak zwanego małżeństwa na czas określony (małżeństwo mut’a) wyznawcy imamizmu nie reprezentują poglądów całego szyizmu. Wszyscy pozostali szyici, a zatem na przykład zaidyci i ismailici, odrzucają instytucję małżeństwa mut’a. Nie akceptują jej również alewici. Fakt, że małżeństwo na czas określony akceptowane jest jedynie przez niektórych szyitów w Iranie i Libanie, świadczy o tym, że jego źródeł nie należy doszukiwać się w szyizmie, lecz gdzie indziej. Być może jest ono pozostałością tradycji mazdakickich w Iranie.

[2]Wersety 1-9 ukazują cechy prawdziwych wiernych. Cechy te służą za dowód popierający stwierdzenie, że ktoś jest prawdziwym wiernym i że wszyscy wierni posiadający te cechy niewątpliwie okażą się szczęśliwymi w obydwu światach. Wysłannik Boga, niech będzie z nim pokój i błogosławieństwo, oświadczył: „Jest dziesięć wersetów, które zostały mi objawione; ktokolwiek będzie wedle nich postępował, z pewnością wejdzie do Raju.” Wtedy wyrecytował pierwsze dziesięć wersetów tej sury (at-Tirmizi, „Kitab at-Tafsir,” 24).

[4]Dosłowne tłumaczenie wyrażenia przełożonego tutaj jako Stwórca, który stwarza wszystko w kształcie najlepszym i najbardziej właściwym i posiada najwyższą (i nieporównywalną) moc stwórczą brzmi: „Najlepszy ze stwórców”. Frazy takie jak Najlepszy ze stwórców lub Najmiłosierniejszy z miłosiernych lub Najlepszy z zaopatrujących nie sugerują istnienia innych stwórców, miłosiernych bądź zaopatrujących porównywalnych do Boga. Odnoszą się raczej do nieskończonych lub idealnych poziomów manifestacji atrybutów stworzenia, okazywania powodem ostrzeżenia, które zawiera porówmiłosierdzia i zaopatrywania. Wyrażenia te znaczą więc, że On jest Majestatycznym nanie, to zwrócenie uwagi szeregowcowi, któStwórcą posiadającym nieskończony poziom ry woli dziękować kapralowi, zapominając o lub najwyższy stopień tworzenia, Miłosierwdzięczności, jaką winien okazać królowi. nym, posiadającym nieskończony bądź idealny poziom miłosierdzia i Zaopatrującym, osiągane, oraz natura i przyczyny powodują, posiadającym nieskończony bądź idealny iż ludzie nie baczą na Prawdziwego Dostarpoziom zaopatrywania. czyciela Łask. Przypisują łaski, które otrzyPoza tym wyrażenia takie, jak Najlepmują, przyczynom i naturze i przydają przyszy spośród stwórców nie sugerują mnogości czynom moc twórczą, tak jak gdyby były stwórców. Znaczą raczej, że Bóg jest Stwórprawdziwymi źródłami, wychwalają je i dzięcą, który stwarza wszystko w najlepszym i kują im. To ścieżka prowadząca do przypinajbardziej odpowiednim kształcie. Wersesywania innych Bogu, toteż Koran ostrzety takie, jak On, który czyni wszystko to, ga: Wszechmocny Bóg jest o wiele większym co stwarza, doskonałym (32:7), posiadają to i lepszym Stwórcą i Zaopatrującym (mając samo znaczenie. w rzeczywistości na myśli, że On jest jedyWreszcie frazy takie, jak: Najlepszy ze nym Stwórcą i Zaopatrującym). Szanujcie Go stwórców, Najlepszy spośród sędziów i Naji dziękujcie Mu. lepszy z zaopatrujących, nie porównują czynów i Atrybutów Boga, które objawiają tworzone między faktycznie istniejącymi, się we wszechświecie z tymi stworzeniamożliwymi, a nawet wyobrażonymi rzeczami. mi, manifestującymi jedynie ich blade odbiLudzie mogą sobie wyobrażać nieskończone cia. Cokolwiek stworzenia posiadają, jest stopnie istoty Świętych Imion i Atrybutów. podarunkiem od Boga (widzimy dlatego, że Bóg Wszechmocny jest jednakże najwyższy, Bóg jest Wszech-widzący, słyszymy, ponienajdoskonalszy i najpiękniejszy ze wszelważ On jest Wszech-słyszący). Wszystkie kich stopni, które w wyobraźni można przy(względne) cechy doskonałe, posiadane przez pisać Jego Imionom i Atrybutom. Jego opis ludzkość, anioły i dżiny, są jedynie niedowszystkich Jego Imion jest najlepszy i najstrzegalnymi cieniami w porównaniu do Jego piękniejszy, tak jak podkreśla ten fakt werCech, które są poza wszelkim porównaniem. set Bóg – nie ma istoty boskiej poza Nim. Do Ludzie, zwłaszcza błądzący, nie są w staNiego należą Najpiękniejsze Imiona (20:8) nie mieć właściwego sądu o Bogu, tak jak (Słowa, „Słowo trzydzieste drugie,” 631-632). Jego prawo (jako Boga) wymaga, i zwy-

[5]Wyrażenie Nie jesteśmy nigdy nieświadokle o Nim zapominają. Na przykład szeremi stworzenia i tego, co stwarzamy (wraz ze gowy czuje respekt przed swoim kapralem, wszystkim, co dotyczy życia stworzeń) jasno lecz nie zważa na króla dziękując za cokolukazuje, że stworzenie jest oparte na Absowiek kapralowi. Taki szeregowiec powinien lutnej Wiedzy, Woli i Mocy. Ma więc ono z być ostrzeżony: „Król jest większy od twego pewnością przyczynę oraz znaczenie, a także kaprala, powinieneś więc dziękować królowi”. niesie ze sobą niezliczone przesłania. Nie tak Tak naprawdę wszystko ostatecznie pochozwane bóstwa, natura, przyczyny materialne dzi od króla; kapral jest jedynie przedstawiani żadne idee, takie jak przypadek i konieczcielem. Majestatyczny rozkaz króla nie może ność, mają udział w ich powstaniu i trwaniu. być porównany z rozkazem kaprala. Jedynym Podobnie sposób, w jaki cokolwiek jest Podsumowując, porównania mogą być

[3]Werset ten mówi: stworzyliśmy ludzkość (na samym początku) ze specjalnie wyselekcjonowanego wyciągu z gliny i następnie stwarzamy każdą istotę ludzką z pierwiastków mineralnych, roślinnych i zwierzęcych, z wyciągu z gliny, ta zaś stanowi pożywkę dla powstania męskiego nasienia i żeńskiego jajeczka.

[7]Drzewo wspomniane tutaj, to drzewo oliwlu przykładów Boskiej Mądrości. Ponadto, ne. Koran wspomina o nim jako o drzewie jako że nie jesteśmy dokładnie w stanie okrerosnącym na ziemiach leżących dookoła Góry ślić czasu wystąpienia deszczu zanim pojaSynaj; Góra Synaj musiała być jego naturalwią się jego oznaki i jako że deszcz jest jednym środowiskiem lub miejscem, gdzie były nym z najważniejszych ucieleśnień Boskiego hodowane najlepsze oliwki, przynajmniej miłosierdzia, Wszechmocny od czasu do czawtedy, gdy objawiony był ten werset. su przypomina nam poprzez suszę, jak wielBardziej zaskakującą rzeczą jest to, że

[6]W kilku wersetach Koran zwraca uwagę na ką łaską jest deszcz, i wzywa nas, byśmy się wodę. Ten werset może być zrozumiany jako o niego modlili. odnoszący się zarówno do sezonowego opadu deszczu, jak i do wody, którą Bóg umiewoda składa się z dwóch gazów, a mianowiścił w ziemi podczas stworzenia wszechświacie wodoru i tlenu, które zostały uwolnione ta. Bóg zaopatrzył ziemię w wodę w znanej tylko jeden raz w takiej ilości i właściwych i zmierzonej ilości, która jest w stanie zaspoproporcjach, pozwalając na produkcję wielkoić potrzeby ziemi na zawsze. Woda, któkiej ilości wody; zapełnia ona morza i oceany, ra została w ten sposób udostępniona, zgrobez bieżącego uzupełniania. Co więc zapobiemadziła się w zakamarkach ziemi, tworząc ga mieszaniu się wodoru i tlenu, nawet jeśli morza, zatoki i wody podziemne. To zgromaoba gazy znajdują się na świecie? Kto uniedzenie się wody jest utrzymywane przez różmożliwia powstanie tej mieszanki, tak że ani ne pory roku i wiatry. Pierwotne źródło wody jedna kropla nie została dodana do pierwotjest wciąż rozprowadzane przez deszcz z nych zasobów wody? Wiemy również, że pokrytych śniegiem gór, rzek, źródeł i studni. woda wyparowuje do atmosfery. I znowu, To właśnie zgromadzenie się wody wchodzi kto zapobiega oddzieleniu się tych dwóch w proces tworzenia i w skład wielu rzeczy. gazów po wyparowaniu? Czy ateiści, mateNastępnie staje się częścią wiatru i ostateczrialiści i naturaliści mają jakąkolwiek odponie powraca do tego samego pierwotnego źrówiedź na te pytania? Czy może to być w spodła wody. W ten sposób od zarania dziejów aż sób zadowalający wyjaśnione przez tych, któdo dnia dzisiejszego całkowita ilość wody na rzy wierzą w wiele bóstw, którzy wierzą, że świecie nie zwiększyła się ani nie zmniejszyistnieją oddzielne bóstwa wiatru i wody, cieła nawet o jedną kroplę. pła i zimna? (cytat za al-Maududi, 6:90, przyDystrybucja wody poprzez opady zalepis 17.) Zobacz inną zaskakującą cechę wody ży od Boskiej Woli, zdarzają się też zmiaw 2:74, przyp. 78. ny w tej dystrybucji, które zależą od wie-

[8]W celu lepszego zapoznania się ze wspocjalnych ludzi w prawdziwe, udoskonalone mnianymi wydarzeniami, które dotyczą misji istoty ludzkie. Poprzez testowanie ludzkoProroka Noego, zwłaszcza gotowania się pieści życie zostaje oczyszczone, rozrasta się i ca i Arki, zob. 11:25-48 i odpowiednie przywzbogaca. W skrócie, poprzez ten sprawdzian pisy 10-14. istoty ludzkie osiągają poziom zdolnych do sprawowania funkcji namiestnictwa na zie-

[9]Jednym z najważniejszych przykłami. W tym sprawdzianie, bez przewodnictwa dów mądrości leżącej w poddawaniu ludzi Religii Boga, przekazanego przez Proroków testom przez Boga jest to, że ludzie powinw celu prowadzenia ludzkości, sukces nie jest ni być kształceni, dojrzali i udoskonaleni i możliwy. Jednakże Religia jest również sposoże poprzez rozwijanie swoich umysłów, serc i możliwości mogą przekształcić się z potenbem tego doświadczania.

[10]Dla wyjaśnienia tego wersetu zob. 7:34, przypis 10. tę miarę i uczynił wszystko w odpowiednich

[11]To jest stan prawdziwego wiernego. Jak zostało powiedziane w hadisie, prawdziwy proporcjach i dokładnie odpowiadających wierny modli się, pości i płaci zakat, a ponadsobie ilościach. to obawia się, czy Bóg przyjmie jego uczynki czy też nie, czy przebaczy mu i będzie z niemi rzeczami i bezbłędny artyzm ukazujący go zadowolony (at-Tirmizi, Kitab at-Tafsir,” się w każdej z nich, związek wśród wszyst4; Ibn Madża, „Kitab az-Zuhd,” 20). Jednym kich rzeczy i pomiędzy nimi, tak jak na przyz najlepszych tego przykładów jest Umar ibn kład oczy pszczoły i mrówki, słońce i układ al-Chattab. Pomimo wielkiej uwagi przywiąsłoneczny, pokazują, że Ten, kto stworzył zywanej do praktykowania islamu i wybitgwiazdy, jest Tym Samym, kto stworzył nych zasług dla sprawy Boga, powiedział, pszczołę i mrówkę wraz z ich komórkami. gdy zbliżała się chwila jego śmierci: „Jeśli W języku wszystkich jego stworzeń wszechzostanę uznany w Dniu Sądu za kogoś, kogo świat daje świadectwo, iż nie ma bóstwa, jak dobre i złe czyny są równe, będzie to dla tylko Bóg. mnie wystarczające”. Hasan al-Basri również mówi: „Wierny jest posłuszny, lecz wciąż nych lub atomów oraz związki same w sobie pozostaje pełen obaw, hipokryta jest natosą umieszczone zgodnie z tak dokładnymi miast nieposłuszny i nie ma obaw” (al-Mauobliczeniami, że na przykład wszystkie atodudi, 6:108-109, przyp. 54). my i cząsteczki w oku są związane z innymi atomami oka i wszystkimi systemami

[14]Słuch i wzrok są dwoma ważnymi zmyprzywrócić umarłych do życia? słami, poprzez które ludzie odbierają świat

[17]Na pierwszy rzut oka wydaje się, że zewnętrzny i z którego się uczą. To, co odbiewszystkie te pytania są skierowane do tych, rają ze świata zewnętrznego, jest przetwarzaktórzy mają jakąś wiedzę o Bogu Jedynym, ne w wiedzę przez serce (fuād), które to słostwarzającym i zarządzającym wszechwo może być także przetłumaczone na polski jako „umysł”. Koran używa mocy słuświatem, lecz którzy wciąż przypisują Mu chu jako rzeczownika w liczbie pojedynczej, współtowarzyszy w porządkowaniu swomoc wzroku i serca są natomiast rzeczownijego życia. Jednakże żądane odpowiedzi są kami w liczbie mnogiej. Powodem, dla którezależne od wiedzy. To oznacza, iż prawdziwa go Koran używa liczby pojedynczej w odniewiedza – wiedza osiągnięta przez obiektywsieniu do mocy słuchu, gdy inne moce są ne badanie wszechświata – niechybnie prowymienione w liczbie mnogiej, jest fakt, że wadzi do wniosku, że jest tylko Jeden Bóg, odnoszą się one do objawienia lub Boga jako który stwarza i zarządza całym wszechświaźródła wiedzy, która przychodzi przez uszy. tem i ma całkowitą władzę nad wszystkim. Z kolei wrażenia wzrokowe odbierane przez To, do czego zobowiązane są istoty ludzludzi i sposób ich rozumienia i interpretowakie, to poddanie się Mu w zarządzaniu ich nia poprzez serca bądź umysły może różnić życiem. Jako że prawdziwa wiedza to uznasię w zależności od osoby, widzianych obiekje, każdy kto słucha przesłania wszechświatów i materiałów używanych przez serca, by ta i głosu swojej świadomości, uzna tę samą ukształtować wiedzę. prawdę. Jeśli natomiast zostanie zwiedziony przez fałszywe nadzieje, pragnienia cielesne,

[15]Każda osoba, która jest zainteresowana arogancję, egoizm, ignorancję, ideologiczne prawdziwą wiedzą i mocą myślenia, nie może bądź quasi-religijne uprzedzenia lub skłonpomóc, lecz jedynie uznać, że wszechświat ze ności, to może pójść drogą, która zaprowadzi wszystkim, co w nim jest, został stworzony i należy wyłącznie do Boga jako Jego Stwogo na manowce.

[16]Jeśli to Bóg jest Tym, który stworzył zietak jak pomogłeś Józefowi w czasie siedmię i wszystko to, co na niej jest, i Tym, mioletniego głodu”. W rezultacie ciężki głód który posiada całkowitą władzę nad nimi dotknął Mekkańczyków do tego stopnia, że jako ich Władca i Pan, to czemu miałby nie zmuszeni byli jeść padlinę. Wersety 75 i 76 przywrócić ich do życia po śmierci, jeśli taką odnoszą się do tego głodu, werset 77 natoma wolę? Czy Ten, który stworzył ziemię i miast odnosi się do śmierci jako bramy otwarwszystko to, co na niej się znajduje, Ten, kto tej na oścież lub drogi, która prowadzi do ma całkowitą moc do stworzenia wszystkiego ciężkiej kary w życiu przyszłym. z niczego, i Ten, kto zadaje śmierć, nie zdoła

[13]Jak relacjonowano w al-Bucharim („Kitab al-Istisgha,” 2), gdy Wysłannik Boga, niech uprzedzona i oporna i nie wchodzą w grę inne będzie z nim pokój i błogosławieństwo, napoczynniki, takie jak arogancja, czynienie zła i tkał na ostry i brutalny sprzeciw, modlił się egocentryzm, które nie pozwalają im wierzyć. do Boga: „O Boże, pomóż mi przeciwko nim,

[18]Poza tym, że nakaz ten dotyczy sposobu Mimo że ciało się rozkłada, to jego główne cząstki (zwane adżb ad-danab, co dosłownie wykorzeniania zła wyrządzonego muzułmaoznacza kość ogonową, w hadisie) nie gnininowi osobiście, tyczy się on również tego, ją. Nie wiemy, czy adżb ad-danab to geny jak muzułmanie powinni odpowiadać na złe osoby, czy coś innego. Niezależnie jednak czyny, popełnione w czasie praktykowania od tej dwuznaczności duch wciąż utrzymuprzez nich islamu i starań mających na celu je przezeń swoje relacje z ciałem. Bóg uczyprzekazanie innym tej religii. Nie możemy ni tę część, która jest stworzona z podstawodziałać motywowani pragnieniem zemsty; nie wych cząsteczek ciała, atomów lub wszystmożemy podążać za naszymi żądzami i postękich innych cząsteczek już rozproszonych pować tak, jak nam się podoba. Wszystko, co w glebie, przystosowaną do życia wiecznego czynimy, musi mieć na celu służenie sprawie podczas ostatecznego zniszczenia i odbudoislamu w najlepszy możliwy sposób i musi wania wszechświata. On użyje jej także, by służyć zdobywaniu dla niego serc innych. stworzyć nas ponownie w Dniu Sądu. Świat

[19]Grób jest miejscem pośrednim pomiępośredni jest dziedziną, gdzie duch czudzy tym światem a przyszłym. Zmarli przeje „oddech” błogosławieństw Raju lub kary bywają tam aż do Dnia Zmartwychwstania. Piekła. Jeśli prowadziliśmy prawe życie na Wysłannik mówi, że grób jest albo ogrodem świecie, nasze dobre uczynki (np. modlitwy, spośród Ogrodów Raju, albo dołem spośród recytacje, akty dobroczynne) będą jawiły się dołów Piekła (at-Tirmizi, „Sifat al-Kijama,” niczym serdeczni przyjaciele. Ponadto okna 26). Czyny istot ludzkich przybierają charakdo niebiańskich scen będą dla nas otwartyterystyczne dla siebie formy w świecie grobu, mi, a nasz grób stanie się niczym ogród Raju. a zmarli żyją życiem przypominającym Raj Jeśli jednak któreś z naszych grzechów wciąż lub Piekło, w zależności od swego poziomu. nie będą wybaczone, niezależnie od tego, jak Po pogrzebie duch czeka w świecie prawymi byliśmy, możemy cierpieć karę w świecie pośrednim, aż zasłużymy na Raj. Niepośrednim między tym a Światem Wiecznym. wierni, którzy zasmakowali w grzechu, zostaną przyjęci zgodnie ze swoimi czynami, które przybiorą formy złych towarzyszy i szkodników. Ujrzą piekielne sceny, a ich groby staną się niczym dół Piekła. Męczennicy cieszą się wyższym stopniem życia w grobie niż nie-męczennicy, którzy zmarli. Jako że męczennicy poświęcili swoje życie na Jego drodze, nie odczuwają skurczów śmierci ani nie wiedzą, że są zmarli. Zamiast tego uważają siebie samych za przeniesionych do lepszego świata i odczuwają doskonałe szczęście. Trzeba jednak pamiętać, że zmarli wiedzą o tym, iż są zmarli (mimo że ich dusze są wieczne) i ci, którzy uwierzyli i czynili prawe dzieła spośród nich, doświadczają mniejszego stopnia przyjemności w świecie pośrednim, niż ten, którym cieszą się męczennicy. Śmierć jest zmianą miejsca pobytu i uwolnieniem od obowiązków tego świata; duch otrzymuje swobodę. Śmierć nie jest unicestwieniem. Ten stopień życia stwierdzają jasno przez fakty, które wielokrotnie zaobserwowano; na przykład dusze niektórych pobożnych ludzi pojawiają się w swoich ludzkich (materialnych) formach i są widziane przez tych, którzy mają wgląd w ukryte prawdy. Innym dowodem jest zdolność zmarłych do kontaktowania się z nami, i to zarówno wtedy, gdy doświadczamy marzeń sennych, jak i na jawie. Niemal każdy, wyłączając Proroków, którzy są bez grzechu, może cierpieć w grobie przez określony czas ze względu na grzechy, które nie zostały mu wybaczone za jego bytności na świecie. Jednakże tak jak każde cierpienie na świecie służy jako sposób na przebaczenie dla wiernych, tak każde cierpienie w grobie również powoduje, iż niektóre z grzechów są wybaczane. Jeśli wciąż będą istnieć grzechy, które nie zostały odpuszczone, cierpienie, którego dana osoba będzie musiała doświadczyć w Życiu Przyszłym, na przykład w Miejscu Najwyższego Zgromadzenia, na Wadze, która jest światem, gdzie wszystkie zapisy ludzkich czynów zostaną ujawnione i rozliczone, Most oraz Wzniesione Krawędzie (zob. 7:46, przyp.12) będą służyć za czyściec.

[20]Co do Najwyższego Tronu, zob. sura 2:28, przyp. 28; sura 7:54, przyp. 13; sura 17:42, przyp. 19.