[1]Muzułmanie musieli wiele wycierpieć po Bitwie pod Uhud. Grupa ludzi z plemion Adal i Al-Kara, które ewidentnie miały tych samych przodków, co i plemię Kurajsz, i żyły w pobliżu Mekki, przybyła do Wysłannika Bożego i – oświadczywszy, że przyjęła islam – poprosiła o kilku nauczycieli. Prorok Muhammad, niech będą z nim pokój i błogosławieństwo, wybrał do pójścia z nią sześciu Towarzyszy. Po dotarciu do ziemi plemienia Huzajl grupa się zatrzymała, a Towarzysze zasiedli do wypoczynku. Nagle grupa mężczyzn z plemienia Huzajl napadła na nich i zabiła czterech z nich. Pozostałych dwu natomiast: Hubajba ibn Adijja i Zajda ibn Dasina, przekazano Kurajszytom w celu wykonania egzekucji. W tym samym roku 40 (a według innego przekazu – 70) nauczycieli muzułmańskich zostało poproszonych przez przywódcę Banu Amir o nauczanie Koranu pewnego plemienia z Nadżdu i zamęczono ich w pobliżu Studni Ma’una. W roku następnym Wysłannik Boży, niech będą z nim pokój i błogosławieństwo, został poinformowany, że plemię Banu Asad czyniło przygotowania do wojny z Medyną, wobec czego wyekspediował do walki z nim oddział składający się ze 150 żołnierzy. Dowództwo objął Abu Salama. Żydowskie plemię Abu Nadir było pierwotnie zaprzysięgłym sprzymierzeńcem muzułmanów w Medynie. Jednakże pewni ludzie z tego plemienia zaczęli potajemnie spiskować z poganami z Mekki oraz z hipokrytami medyńskimi. Usiłowali nawet zabić Wysłannika Bożego podczas jego wizyty u nich, łamiąc prawa gościnności i traktat. Przebieg tych zdarzeń był następujący: Prorok prosił plemię Nadir o opuszczenie zajmowanej przez nich strategicznej pozycji, około trzech mil na południe od Medyny, i uzyskał zgodę. Kiedy jednak Abdullah ibn Ubajj, lider hipokrytów, obiecał im pomoc w przypadku wojny z muzułmanami, Banu Nadir odstąpili od zaprzysiężonego traktatu. Wówczas armia muzułmańska obległa ich twierdze. Banu Nadir, zorientowawszy się, że ani politeiści mekkańscy, ani hipokryci z Medyny nie troszczyli się szczególnie o to, by im pomóc, zdecydowali się na opuszczenie miasta. Oszczędzono ich życie. Otrzymali dziesięć dni na opuszczenie miasta, wraz ze swymi rodzinami i majątkiem, który tylko zdołali zabrać. Większość dołączyła do swych braci w Syrii, a reszta w Chajbarze (Ibn Hiszam, 3: 47-49, 190-192). Podczas powrotu spod Uhud – Abu Sufian rzucił muzułmanom wyzwanie, aby spotkali się w następnym roku pod Badr (ibid. 3:94). Kiedy jednak Wysłannik Boży przybył pod Badr z wojskiem liczącym 1500 wojowników, nie czekał na niego żaden nieprzyjaciel. Mimo to został na tym miejscu przez osiem następnych dni, oczekując zapowiadanej konfrontacji. Kiedy w dalszym ciągu nie było żadnych sygnałów o zbliżaniu się oddziałów kurajszyckich, powrócił do Medygiczne. Zwyczaj ten miał też inne implikacje, ny. Ta wyprawa została nazwana Badr as-Sughra (Badr mniejszy). jako że dziecko adoptowane przypisywane było do tego samego stopnia w kwestii małW roku 627 doszły do Proroka informażeństw zakazanych, co i dziecko biologiczne. cje, że plemiona pustynne Anmar i Sa’laba Islam zniósł tę praktykę i ogłosił, że adopcja zdecydowały się zaatakować Medynę. Udał nie ma skutków prawnych. (Ojciec nie może się zatem z 400 żołnierzami Dhat ar-Riqa, ale poślubić byłej żony swego naturalnego syna słysząc, że wrogie plemiona zbiegły, powróani też syn nie może poślubić byłej żony swecił do Medyny (ibid. 3:213). W tym samym go naturalnego ojca. Rozszerzenie tego zakaroku Wysłannik Boży pomaszerował na lud zu na adoptowane dzieci posłużyło jako okaDumat al-Dżandal, żyjący na granicy pomięzja do zniesienia dawnego zwyczaju). dzy Arabią a Syrią. Ludzie z tego plemienia uprzednio napadali na kupców muzułmań-

[2]Ten werset odnosi się do przedmuzułniech będzie z nim pokój i błogosławieńmańskiego zwyczaju pogańskich Arabów. stwo, połączył wiernych więzami braterstwa, Mąż mówił do żony: „Odtąd jesteś dla mnie oświadczając, że jeden Emigrant (Muhadżir) jak plecy mojej matki” i w ten sposób zryjest bratem jednego z Pomocników (Ansawał z nią relacje małżeńskie. To był ekwirów, muzułmanów z Medyny) do tego stopwalent nieodwracalnego rozwodu, a żona roznia, że mogą nawet dziedziczyć jedni po druwiedziona w taki sposób nie mogła ponownie gich. Niniejszy werset zniósł tę praktykę, ale wyjść za mąż. Zawarta tutaj mocna dezaproutwierdził braterstwo w wierze pomiędzy bata tego zwyczaju stanowiła pierwszy krok muzułmanami. Dozwolił jednak zapisać w do jego bezpośredniego zniesienia w surze altestamencie pewną część (maksymalnie, jak -Mudżadila. zastrzegł Wysłannik – jedną trzecią całości) majątku w sposób zgodny z prawem, włą-

[3]W okresie przedmuzułmańskim dzieci czając w to, oczywiście, pomoc braciom i sioadoptowane i przybrane cieszyły się tym samym statusem prawnym, co i dzieci biolostrom w wierze.

[5]Po Emigracji (Hidżra) Wysłannik Boży,

[8]Niektórzy byli przekonani, że niewierni odniosą zwycięstwo i dokonają najazdu na Medynę, inni, że Islam zostanie wykorzeniony; jeszcze inni zaś, że wierzenia przedislamskie powrócą do łask.

[9]Tak jak w kilku wersetach Koranu Bóg obiecał, że Islam odniesie zwycięstwo i przeważy nad innymi religiami, tak samo Wysłannik czynił podobne obietnice od pierwszych dni swojego Posłannictwa. Nawet w czasie wykopywania rowu obronnego wokół Medyny zapowiadał: „Dano mi klucze Persji. Bóg jest Największy. Dano mi klucze Bizancjum” (Ibn Hiszam, 3:235-236; al-Bidaja, 4:123).

[10]Wysłannik Boży po swojej Emigracji (Hidżra) zmienił nazwę Jasrib na Medyna (Medina – Miasto). W dalszym ciągu nazywając Medynę Jasrib, hipokryci ujawniali swą wewnętrzną niewiarę i nadzieję na upadek Posłannictwa Proroka Muhammada.

[6]Przymierze, które Bóg zawarł z prorokaistot stworzonych)” (5:116). A także: „Przeto mi, za wyjątkiem wysłanników, było nastęMy z pewnością zapytamy tych, do których pujące: „A Bóg zawarł przymierze z proroposłani byli wysłannicy (jak oni odpowiekami: dałem wam Księgę i Mądrość. Potem dzieli na ich posłannictwo), i My z pewnoprzyjdzie do was Wysłannik potwierdzająścią zapytamy tych, którzy zostali wysłani z cy to, co jest u was – z pewnością uwierzyNaszym Posłannictwem (o to, jak je wypełcie w niego i mu pomożecie” (3:81). Niniejszy niali i głosili, a także jak ich ludy się do niewerset wspomina jednak inne przymierze, go odnosili)” (7:6). Dlatego określenie prawzawarte w szczególności z pięcioma najwiękdomówni odnosi się zarówno do proroków, szymi prorokami i wysłannikami, mianowijak i wiernych, którzy złożyli im przysięgę cie Prorokiem Muhammadem, niech będą z wierności i pozostali wierni swej przysiędze. nim pokój i błogosławieństwo, oraz proro-

[7]W r. 627 przybyła do Mekki starszyzna kami Noem, Abrahamem, Mojżeszem i Jezuwypędzonego plemienia żydowskiego Banu sem, niech będzie z nimi pokój. Tych pięciu Nadir. Ludzie ci spotkali się z przywódcaWysłanników było także tymi, którym Bóg mi rodu Kurajsz, nakłaniając ich do kontydał Szari’a – zbiór praw bożych, regulująnuowania walki z muzułmanami, obiecując cych życie człowieka w świecie, co umożliwiprzy tym swoje wsparcie. Następnie udali się ło religii Boga pełne zastosowanie w życiu i do plemion Ghatafan i Kajs Ajlan i także ich pozwoliło na przestrzeganie prawa bez oddanamawiali do uderzenia na Wysłannika Bożewania pola dewiacjom (42:13). To przymierze go, obiecując pomoc (Ibn Hiszam, 3: 225powinno być rozumiane tak, że ci wysłanni226). Intrygi te doprowadziły do powstania cy mają głosić i przekazać w pełni Boże Przewielkiej koalicji antymuzułmańskiej, skłasłanie, a także realizować wieczną jedność dającej się z mekkańskich politeistów, plewszystkich wiernych, jak to zostało powiemion pustynnych środkowej Arabii, żydów dziane w wersecie: „Oto ta wasza wspólno(zarówno tych wypędzonych z Medyny, ta (którą stanowią wszyscy wysłannicy i ich jak i tych wciąż mieszkających w tym mienaśladowcy) jest jedną wspólnotą tej samej ście), a także hipokrytów. Ostatnie dwie gruwiary, a Ja jestem waszym Panem (który was py stanowiły swego rodzaju piątą kolumnę stwarza, utrzymuje i ochrania); przeto czcijw obrębie Medyny. Kiedy Wysłannik Boży, cie jedynie mnie” (21:92). Co do zapytywania niech będzie z nim pokój i błogosławieństwo, prawdomównych odnośnie do (tego, co zostaotrzymał informację o zawiązaniu się tego ło powierzone) ich prawdomówności, istnieją aliansu, zasięgnął opinii swoich Towarzyszy. dwa aspekty, jak w następujących wersetach: Ci zgodnie stwierdzili, że powinni pozostać „Jezusie, synu Marii, czy to ty rzekłeś do w Medynie i walczyć stąd. Salman al-Farisi ludzi: ‘Weźcie prócz Boga mnie i moją matkę doradził wykopanie rowu wokół miasta. Praza bóstwa?’ A on odpowie: ‘Bądź pochwalony ca ta trwała sześć dni i wymagała wielkiego (w tym, że jesteś absolutnie ponad tym, by wysiłku. Wysłannik podzielił muzułmanów mieć współtowarzyszy, a także jesteś wolny na grupy po dziesięcioro i polecił im współod wszelkich potrzeb i ułomności)! Nie przyzawodnictwo. Zadanie było niezwykle ciężstoi mi mówić tego, do czego nie mam prawa! kie, czasu mało, zbliżała się zima, a dodatGdybym to powiedział, ty już wiedziałbyś o kowo panował głód. Mimo to Towarzysze tym. Ty wiesz wszystko to, co jest we wnępracowali z entuzjazmem. Aby nie odczutrzu mojej duszy, ja zaś nie wiem, co jest w wać głodu, każdy przymocował sobie wokół Tobie. Z całą pewnością Ty i tylko Ty masz żołądka kamień. Prorok kopał rów razem z wiedzę o Niewidzialnym (o wszystkim tym, co znajduje się poza zasięgiem wszelkich wszystkimi i przywiązał sobie wokół żołądka dwa kamienie. Utrzymywał przy tym ścisłą kontrolę nad ruchem ludzi, tak by żadna informacja o przygotowaniach nie dotarła do nieprzyjaciela. Tymczasem siły wroga podążały w kierunku Medyny w nadziei pokonania i zniszczenia muzułmanów w otwartym polu. Atoli już pierwszym zdumiewającym uderzeniem w politeistów była strategia, z jaką się zetknęli. Ich licząca ok. 20 000 ludzi armia zmuszona była rozłożyć się obozem w pobliżu rowu. Medyńczycy nie mieli więcej niż 3 000 żołnierzy. Poza tym kontakt z nieprzyjacielem nawiązały już plemię żydowskie Banu Kurejza i złożona z hipokrytów piąta kolumna. Wysłannik Boży raz jeszcze pokazał swoją mądrość: zatrzymał żołnierzy wewnątrz miasta, by bronili jego i strzegli swych domów przed ewentualnym atakiem Banu Kurejza. Podczas gdy trwała walka prowadzona przez rów obronny za pomocą rażenia strzałami z łuków i kamieniami, Wysłannik podjął dyplomatyczną próbę podzielenia sił wroga. Zdołał tego dokonać i w obozie nieprzyjacielskim pojawiła się niezgoda (Ibn Hiszam, 3:240-242). Wysłannik, chroniony dzięki górze Sal, która wznosiła się za miastem, nakazał wykonać w rowie węższe miejsce, gdyż oczekiwał, że co lepsi jeźdźcy kurajszyccy będą próbować przedostać się tamtędy na drugą stronę. Tak się też stało i najsławniejsi wojownicy Kurajsz usiłowali przekroczyć rów i podjąć walkę jeden na jednego z wojownikami muzułmańskimi. Ali, kuzyn Proroka i jego zięć, pokonał i zabił trzech z nich, co skutecznie zniechęciło wroga do dalszych prób. Oblężenie trwało 27 dni. Muzułmanie cierpieli bardzo od głodu, zimna, niekończącego się gradu strzał i kamieni, zagrożenia próbami przejścia przez rów obronny, a także zdrad i intryg w samej Medynie. Koran opisuje całą sytuacje w następnych wersetach. Po niemal czterech tygodniach, gdy wrogie siły zniechęciły się już niepowodzeniem oblężenia i całej wyprawy, a muzułmanie dowiedli swego hartu ducha i wytrwałości, nastąpiło nagłe uderzenie przenikliwego, zimnego wiatru ze wschodu. Bóg posłał również zastępy aniołów. (Odnośnie do zesłania przez Boga aniołów zob. 3:124-127; 8:9-10, 12). Namioty wroga zostały porwane, jego ogniska wygaszone, a piach z deszczem chłostały mu twarze. Przerażeni przeciwnościami, wrogowie wnet poniechali oblężenia. Bitwa Rowu była ostatnią próbą podjętą przez Kurajszytów w celu unicestwienia islamu i muzułmanów.

[12]Hipokryci podążali jedynie za ziemskidli prawdziwości swojej wiary, od tych, któmi zyskami i osądzali wszystko według tych rzy byli na pewno kłamcami (29:2-3). On okoliczności, które były dla nich widzialne. zapowiedział, że doświadczy ich nieco głoKiedy więc stwierdzili, że są niejako oblędem, utratą majątku, strachem, utratą życia i żeni w centrum islamu, sądzili, że obietnikorzyści. Dobre wieści były dla tych, którzy ce Boga i Jego Wysłannika, odnoszące się do – kiedy nawiedzało ich nieszczęście – mówiprzyszłych sukcesów i zwycięstw islamu, są li: Zaprawdę, należymy do Boga (jako jego jedynie złudzeniem. Prawdziwi wierni byli stworzenia i sługi) i z pewnością do Niego jednak świadomi sposobu, w jaki Bóg dziawrócimy”. (2:155-157), i zgodnie z tym postęła i wiedzieli, że Bóg nie przyobiecał im sukpowali. On z pewnością nagrodzi tych, którzy cesu bez wysiłku i pracy. Mieli świadomość przeszli (lub przejdą) test pomyślnie i da im tego, że Bóg nie da im łatwego zwycięstwa i zwycięstwo. Bitwa Rowu raz jeszcze dowionie pozostawi ich samym sobie ze względu dła, że Bóg i Jego Wysłannik zawsze dotrzyna to, że oświadczyli: „Uwierzyliśmy”. Wiedzieli, że podda ich próbie, tak jak poddał mują swoich obietnic.

[11]Islam, będąc religią uniwersalną, obejmuje życie ludzkie we wszystkich jego aspektach, a Wysłannik Boży ustanowił doskonały przykład do naśladowania dla każdego wierzącego muzułmanina. Dał ów przykład jako duchowy przewodnik, nauczyciel umysłów, doskonały wzór moralności, wychowawca, przywódca państwa, wódz, dyplomata, mąż, ojciec, przyjaciel, sąsiad, a również jako pojedyncza istota ludzka pośród innych ludzi. Oto hołd Lamartine’a, historyka francuskiego: „Czy był człowiek większy od Muhammada?” próbie tych, którzy byli przed nimi. To był Jego niezmienny sposób postępowania i dzięki temu odróżnieni zostali ci, którzy dowie-

[14]Po tym, jak wojsko nieprzyjacielskie po nak nauczyć muzułmanów, że mężczyźni niemal czterotygodniowym obleganiu Medymają poświęcać kobietom należną im uwany zniechęciło się i powróciło do swych gę. W owym czasie była to idea radykalna domów, Wysłannik Boży, niech będzie z i w niektórych częściach świata wciąż taką nim pokój i błogosławieństwo, skierował pozostaje. Zaczął nauczać ludzi swym właswą uwagę na Bani Kurejza, którzy złamasnym przykładem stosunków małżeńskich li swą umowę z Prorokiem i podczas woj(al-Buchari, „Szurut”, 15). ny wspierali Kurajszytów. Zgodnie ze wspomnianą umową, Bani Kurejza mieli w razie wydobywać się z nędzy, jaką cierpieli przez ataku nieprzyjaciela bronić miasta razem z lata, niektóre spośród żon Proroka (a było muzułmanami. Tymczasem prócz konszachich w tym czasie cztery) zwróciły się doń tów z Mekkańczykami dali schronienie przyz prośbą: „Czy nie mogłybyśmy żyć odrowódcom plemienia Banu Nadir, np. Hujajjobinę lepiej, jak inni muzułmanie?” Wysłanwi ibn Achtabowi, który został wypędzony z nik zareagował wycofaniem się i rzekł: „Nie Medyny, lecz kontynuował działalność antystać mnie na to, czego one chcą” (Muslim, muzułmańską. „Talak”, 34, 35). Skoro tylko Wysłannik Boży zakończył dziając razem z Wysłannikiem na tym i na Tamłania wojenne związane z oblężeniem Medytym Świecie. Inni mogą zyskać Raj poprzez ny, natychmiast nakazał swoim Towarzyzwyczajne wypełnianie swych powinności, szom maszerować, z rozkazu Boga, w kielecz ci, którzy przebywali w samym centrum runku Bani Kurejza (al-Buchari, „MaghaIslamu, musieli poświęcić się w pełni sprazi”, 30). Swój namiot rozbił naprzeciwko wie Islamu, aby w sercu wiary nie pojawiich twierdzy. Przebaczyłby im, gdyby o to ła się żadna słabość. Małżeństwo z Proropoprosili. Oni jednak woleli trwać w swym kiem dawało pewne korzyści, lecz te korzyści uporze. Wysłannik oblegał ich przez 25 dni. powodowały odpowiedzialność i potencjalne W końcu poprosili o warunki poddania się ryzyko. Wysłannik przygotowywał swe żony (Ibn Hiszam, 3:101; 249-251). jako przykład dla wszystkich muzułmanek

[15]Kiedy mąż rozwodzi się ze swoją żoną, ówczesnych i tych, które miały żyć w przynie tylko nie może zabrać nic z tego, co dał szłości. Szczególnie lękał się tego, że mogłyjej w czasie trwania małżeństwa jako posag by cieszyć się nagrodą za swoje dobre uczyn(4:20), ale jest również zobowiązany do ki na tym świecie i tym samym zostać włązapewnienia jej zaopatrzenia wedle standarczone w zakres wersetu: Spożyliście w życiu du życia w okresie oczekiwania – trzy pełne doczesnym wasze rzeczy czyste, zdrowe (w Wysłannik dyskutował ze swoimi żonami Kiedy muzułmanie w Medynie zaczęli Nie jest łatwo zasłużyć się, przebywaktórych macie udział) i radowaliście się nimi w pełni (nie zwracając uwagi na powinności związane z życiem ostatecznym i w ten sposób wzięliście na tym świecie waszą nagrodę za wszystkie dobre uczynki, których dokonaliście) (46:20) Dlatego te szczególne kobiety poddane zostały wielkiemu testowi. Wysłannik pozwolił im wybrać pomiędzy jego biednym domem a luksusami świata. Gdyby wybrały świat, dałby im to, na co tylko było go stać, a następnie rozwiązałby swoje małżeństwo z nimi. Gdyby natomiast wybrały Boga i Jego Wysłannika, to musiałyby zadowolić takim życiem, jakie dotąd przy Proroku pędziły. Taka była specyfika jego rodziny. Skoro ta rodzina była unikalna, także i jej członkowie musieli być wyjątkowi. Głowa rodziny była osobą wybraną, podobnie żony i dzieci. Wysłannik najpierw poprosił Aiszę i rzekł do niej: „Chciałbym z tobą omówić pewną sprawę. Lepiej, byś pomówiła z rodzicami, zanim podejmiesz decyzję”. Następnie wyrecytował wersety przytoczone powyżej. Jej decyzja była dokładnie taka, jakiej należało się spodziewać od prawdomównej córki prawdomównego ojca: „O, Wysłanniku Boży, czyż potrzebuję pomówić z rodzicami? Na Boga, ja wybieram Boga i Jego Wysłannika” (Muslim, „Talak”, 35). Sama Aisza relacjonuje, co działo się dalej: „Wysłannik otrzymał taką samą odpowiedź od wszystkich swoich żon. Żadna z nich nie wyraziła innej opinii. Wszystkie powiedziały to, co ja”.

[16]Prorok Muhammad, niech będzie z nim karę. Może im jednak również przebaczyć. pokój i błogosławieństwo, uosabia sobą rolę Kiedy zaś któryś z jego sług zwraca się ku doskonałego męża i ojca. Był wobec swych niemu z prawdziwą skruchą, to on ją przyjżon tak uprzejmy i tolerancyjny, że nie muje. Zakończenie wersetu wspomnieniem potrafiły sobie wyobrazić życia bez niego. Boga jako Przebaczającego, Pełnego WspółNie chciały także żyć z dala od niego. czucia, zwraca naszą uwagę na Jego Przebaczenie i zachęca Jego grzeszne sługi, a nawet przeróżne sprawy, choć przecież nie potrzehipokrytów do skruchy, naprawienia swego bował doradców ani porady, gdyż to Objażycia i żywienia nadziei na przebaczenie. wienie wyznaczało mu drogę. Pragnął jed-

[13]Ten werset subtelnie implikuje, że nagrocykle miesięczne – jak nakazał Bóg (2:228, da i odpłata Boga zależy od Jego Woli: jeśli 241). zechce, to karze tych, którzy zasługują na

[17]Jak wynika z pewnego hadisu, do Domu Proroka włączeni są także Fatima, córka Wysłannika i jej mąż – Ali ibn Abi Talib (czwarty kalif), oraz ich synowie – Hasan i Husejn (Muslim, „Fadail as-Sahaba”, 37, 61).

[18]Wierzącym sugeruje się tutaj, aby całkowicie podporządkowali się islamowi, ponieważ opiera się on na regułach i zasadach, które zostały umocnione poprzez Koran i Sunnę Wysłannika Bożego. W islamie wszyscy ludzie są równi i nie wolno narzucać innym własnych decyzji czy pomysłów. Jednak oprócz równości islam przyniósł ludzkości także wolność, uniezależniając nas od dyktatury życzeń i rozkazów innych ludzi. Bóg sam jest tym, który stworzył nas, ludzi, dlatego jest on naszym jedynym Panem. Nikt nie może żądać bycia panem swojego losu, bo ani sami siebie nie stworzyliśmy, ani nie jesteśmy w stanie sami o siebie zadbać. Oddanie się w całości Bogu i służenie Mu oznacza uwolnienie się od wszelkich form niewolnictwa – także od niewolnictwa wobec samych siebie, które stale pobudza nas do robienia rzeczy niedających się pogodzić z naszymi obowiązkami.

[19]Działania, normy zachowania i sentencje Wysłannika Bożego tworzą drugie źródło prawa islamskiego. Jego towarzysze przekazali wszystko, co czynił, gdy żył wśród nich. Jego żony natomiast stanowiły przykład życia według reguł i norm islamskiego prawa prywatnego i rodzinnego, a także przekazywały je dalej. Ta wielka odpowiedzialność wymagała, aby żony posiadały różne temperamenty i charaktery oraz były poddane różnym zasadom wychowania. Kobiety te, nazywane także „czystymi żonami”, mogły przekazywać dalej mnóstwo różnych zasad i nakazów religijnych. Zajd ibn Harisa był wyzwoleńcem i sługą Proroka, który nazywał go „Mój syn”, zanim dawne zwyczaje, odnoszące się do adopcji, zostały anulowane. Wysłannik, niech będzie z nim pokój i błogosławieństwo, poprosił, ażeby Zejnab bint Jahsz, dziewczyna „szlachetnego urodzenia” z rodu Wysłannika, została poślubiona jego wyzwoleńcowi. W ten sposób pragnął w praktyce pokazać, że nie powinno się osądzać ludzi po kolorze skóry albo po statusie społecznym. Ich małżeństwo nie trwało jednak długo. Zajd, uzmysłowiwszy sobie wysublimowany charakter swojej żony, przyznał, że był od niej niżej pod względem intelektualnym i duchowym. W końcu rozwiódł się z nią. Jak stwierdza się w wersecie: „Połączyliśmy cię z nią małżeństwem”, Bóg polecił Swemu Wysłannikowi poślubić Zejnab. Było to dla Wysłannika niezwykle trudne do wykonania, gdyż – zgodnie z powszechnym zwyczajem – dzieci „adoptowane” traktowane były tak, jak gdyby były dziećmi rzeczywistymi, a Zajd, jak wspomniano wyżej, był jego wyzwoleńcem i sługą. Bóg jednak chciał, aby ten zwyczaj został zniesiony i najpierw wprowadził to w życie w przypadku Swego Wysłannika. On zaś pojmował, że ludzie mogą wyciągnąć błędne wnioski i myśleć w sposób niewłaściwy o nim, gdyby uczynił taką rzecz. Tak ugruntowana fikcja prawna musiała jednak być na zawsze anulowana i Bóg chciał, by dokonał tego Wysłannik, gdyż tylko w takim przypadku wywarłoby to pożądany efekt na ludziach. Dlatego Wysłannik nie miał innego wyboru, jak tylko okazać posłuszeństwo nakazowi Boga, jak to zawsze czynił.

[20]Niniejszy werset implikuje to, że ludzie o wyższej randze i odpowiedzialności odczuwają swego rodzaju ojcowskie uczucia wobec tych, którzy pracują pod nimi. Jeśli są przywódcami duchowymi, prorokami albo „świętymi”, ich uczucie i współczucie wykracza daleko poza ojcowskie. Skoro ludzie mogą mina mnie w zgromadzeniu, to Ja wspomipostrzegać ich niemal jak ojca, to również nam go w zgromadzeniu lepszym niż to. Jeśli mogą być przekonani, że nie będzie rzeczą on zbliża się do Mnie na odległość dłoni, Ja właściwą poślubianie ich kobiet. W celu usuzbliżam się do niego na odległość ręki; jeśli on nięcia tej iluzji Koran mówi nam, że „Boskie zbliża się do Mnie na odległość ręki, to Ja do Miłosierdzie sprawia, że Prorok odczuwa niego – na odległość sążnia. A jeśli on przywobec was wielką sympatię. Ze względu bywa ku mnie idąc, to Ja spieszę do niego z na jego pozycję, jako waszego przywódcy, wielką szybkością’” (al-Buchari, „Tauhid”, jesteście jak gdyby jego dziećmi. Skoro jed50; Muslim, „Zikr”, 2). nak nie jest waszym biologicznym ojcem, to może pojąć za żonę którąś z waszych kobiet. którzy Go wspominają. Wysłannik, niech To, że nazywa was ‘moimi synami’, nie oznabędzie z nim pokój i błogosławieństwo, rzekł: cza, że jesteście pod względem prawnym jego „Ci, którzy są oddani pobożności, prześcigasynami”. ją (swymi czynami) wszystkich”. Zapytano: Niniejszy werset zawiera również pośred„Kim są ci szczególni ludzie, o Wysłanniku nią zapowiedź, która, oczywiście, się sprawBoży?” Odpowiedział: „To mężczyźni i kobiedziła. Odnosiła się do tego, że Wysłannik ty, którzy wspominają Boga nieustannie” Boga, niech będzie z nim pokój i błogosławieństwo, nie będzie miał syna, który by (Muslim, „Zikr”, 2). To są ludzie naprawdę przeżył i objął po nim następstwo. To dzieżyjący. Abu Musa relacjonował wypowiedź dzictwo obejmie córka i będzie miał potomWysłannika: „Podobieństwo domu, gdzie stwo poprzez nią. Jak wiadomo, linia Wysłanwspomina się Boga, i domu, gdzie Bóg nie nika trwała dzięki Fatimie, jego ulubionej jest wspominany, jest jak żywego do umarcórce, która jako jedyna z jego dzieci go przełego” (al-Buchari, „Da’auat”, 66). Mudżahid, żyła. jeden z najwcześniejszych egzegetów Koranu, wyjaśniał: „Wierny nie może być spośród

[21]Wszelkie słowa wysławiania i wychwalania Boga, wraz z Jego doskonałymi Atry„tych mężczyzn i kobiet, którzy wspominają butami Władzy i Majestatu, Piękna i WznioBoga często”, o ile nie rozpamiętuje Boga cały słości, a także oświadczenie, że nie dzieli ze czas, stojąc, siedząc lub leżąc na łóżku (jak stworzeniem żadnych ułomności ani negaczytamy w surze 3:191). tywnych atrybutów i że nie czyni rzeczy nieużytecznych – czy to ktoś wypowiada głośno Ibn Umar, godnym pochwały jest dołączaczy też cicho w swoim sercu – nazywane są nie do zgromadzeń lub kręgów zikru: „Prozikr. Ponadto w pojęciu zikr mieści się rówrok, niech będzie z nim pokój i błogosławieńnież czytanie, rozważanie i studiowanie, by stwo, rzekł: ‘Jeśli przechodzicie obok któregoś zyskać wiedzę o Bogu, oraz mówienie o Nim z rajskich ogrodów, to skorzystajcie z nieinnym ludziom. go”. Towarzysze zapytali: „Czymże są rajskie W jednym z hadisów qudsi (wypowiedzi, ogrody?” Prorok, niechaj będzie z nim pokój których treść Bóg bezpośrednio tchnął w seri błogosławieństwo, odpowiedział: „Zgromace Wysłannika) Prorok relacjonował: „Bóg dzenia albo kręgi zikru. Niektórzy aniołowie mówi: ‘Ja jestem przy Moim Słudze, gdy on Boga przechadzają się, szukając takich zgroMnie wyczekuje, jestem z Nim, gdy Mnie madzeń zikru, a gdy je znajdują, otaczają je” wspomina. Jeśli wspomina Mnie w swoim (Muslim, „Zikr”, 39). sercu, Ja rozpamiętuję go w Sobie, jeśli wspoBóg wyróżnia w sposób szczególny tych, Zgodnie z hadisem, który relacjonował

[23]Jeśli rozwód, o którym mowa w niniejszym mogli z niego korzystać. Wyjątkiem było rówwersecie, ma miejsce zanim ustalony zostanie nież to, że miał prawo poślubić dziewięć żon. posag, małżonek musi zapewnić zaopatrzeInni muzułmanie mogą mieć jednocześnie do nie zgodnie ze środkami, którymi dysponuczterech żon. Mogą też zawierać małżeństwa je. Jeśli natomiast nastąpi już po wyznaczeniu aż do swej śmierci, a tymczasem Prorok miał posagu, rozwiedzionej żonie należy wypłacić od pewnego momentu w swoim życiu zakaz jego połowę. Żona może jednak z niego zredalszych małżeństw, co wynika z wersetu 52 zygnować albo mąż może uczynić ustępstwo i niniejszej sury. wypłacić całość (zob. 2:236-237).

[24]Zgodnie z religią judaistyczną, mężczyzna mi, ale ze względu na to, jaką rolę odgrywały może poślubić swoją siostrzenicę, gdy tymkobiety w wypełnianiu posłannictwa Proroka czasem w chrześcijaństwie nie można zaśluMuhammada. Islam ustalił jasne zasady odnobiać krewnych do siódmego stopnia pokreszące się do kobiet i wiele z tych zasad można wieństwa. Islam natomiast dozwala małżeńbyło poznać jedynie od nich właśnie. Taka była stwa z kuzynami, ale zabrania poślubiania przyczyna kilku małżeństw Wysłannika. W siostrzeńców i siostrzenic. ogólności wszystkie te przyczyny, różniąc się w poszczególnych przypadkach, związane były z rolą Proroka jako przywódcy nowej wspólnoty – wspólnoty muzułmańskiej, i z jego odpowiedzialnością za prowadzenie swych zwolenników ku normom i wartościom islamu. Wysłannik, niech będzie z nim pokój i błogosławieństwo, poślubił swą pierwszą żonę, piętnaście lat od niego starszą Chadidżę, gdy sam miał 25 lat. Jego posłannictwo rozpoczęło się po piętnastu latach. Z Chadidżą żył niemal 25 lat, a po jej śmierci żył bez żony około sześciu lat. Pomimo klimatu moralnego i kulturalnego, jaki go otaczał, dołączając do tego młodość i inne czynniki, on sam cieszył się dobrą opinią z powodu swej niewinności, stabilności moralnej i prawdomówności. Skoro tylko został powołany do Posłannictwa, pojawiło się wielu wrogów, którzy wysuwali pod jego adresem wszelkiego rodzaju oskarżenia. Jednakże nawet najzagorzalsi nieprzyjaciele nie atakowali jego reputacji, gdyż postępując inaczej naraziliby się na śmieszność i stracili natychmiast wiarygodność. Należy zdać sobie sprawę z tego, że jego życie oparte było od samego początku na niewinności i samodyscyplinie i takim pozostało do końca. Wszystkie inne jego małżeństwa były zawierane po ukończeniu przez niego 53 roku życia, w wieku, kiedy to pozostaje już tylko niewiele realnych pragnień i zainteresowań związanych z małżeństwem, szczególnie w Arabii, gdzie ludzie starzeją się stosunkowo wcześniej, i gdy szczególnie w tamtych czasach średnia długość trwania życia ludzkiego była o wiele niższa. Niektóre małżeństwa były zawierane ze specyficznych powodów: • Ze względu na to, że jego żony były młode, w średnim wieku i w wieku starszym, wymagania i normy prawa muzułmańskiego mogły być zastosowane właściwie do każdego etapu ich życia oraz doświadczeń. Te postanowienia były uczone i stosowane w Domu Proroka a także przekazywane przez jego żony. • Każda żona pochodziła z innego plemienia lub klanu, co pozwalała Prorokowi nawiązać więzy pokrewieństwa i powinowactwa prawie w całej Arabii. Powodowało to, że głębokie oddanie mu rozprzestrzeniało się wśród różnych ludów nowej wspólnoty muzułmańskiej oraz stwarzało i zapewniało równość i braterstwo zarówno w sprawach praktycznych jak i religijnych. • Zarówno przed jak i po śmierci Proroka, każda z żon udowodniła, że przynosi wielką korzyść ludziom i służy im. Przekazywały i interpretowały islam swemu ludowi zarówno co do swych zewnętrznych jak i wewnętrznych doświadczeń. Dawały także świadectwo o cechach, zachowaniu i wierze męża, który był żywym ucieleśnieniem Koranu w każdym aspekcie swego życia. W ten sposób ich lud uczył się Koranu, Tradycji, tafsiru (komentarza i interpretacji Koranu) oraz fikhu (rozumienia prawa muzułmańskiego). Dzięki temu ludzie mogli być w pełni świadomi zasad islamu i jego ducha. • Małżeństwa pozwoliły Prorokowi Muhammadowi na zadzierzgnięcie więzów pokrewieństwa w wielu częściach Arabii, a poprzez to na swobodne poruszanie się, gdziekolwiek sobie tego życzył. Wszędzie mógł być przyjmowany jako członek rodziny. Poza tym, każda osoba złączona z nim w taki sposób, czuła, że może zwrócić się do niego osobiście w każdej sprawie. Całe plemię zresztą czerpało korzyść z takiego powinowactwa; jego członkowie uważali się za szczęśliwych i odczuwali dumę z tej relacji. Powinowactwo ze względu na małżeństwo zostało ustanowione z rodem Omajjadów (poprzez Umm Habiba), Haszymitów (poprzez Zejnab bint Jahsz), i z Banu Machzum (poprzez Umm Salama). • Ważnym faktem jest również to, że wszystkie żony Proroka (poza Aiszą i Marią) były rozwiedzione lub były wdowami. Wynika z tego waga troski jaka powinna być przydawana samotnym kobietom w społeczeństwie muzułmańskim.

[28]Możliwe, że w tym wersecie zawarte są dwa znaczenia (związane zarówno z równym traktowaniem przez Proroka kobiet, które ofiarowały mu się na żony, jak i rotacją dotyczącą pożycia małżeńskiego). Islam nakazuje mężczyźnie, który pojął więcej niż jedną żonę, aby był sprawiedliwy wobec wszystkich żon i by przestrzegał uczciwie rotacji w odniesieniu do ich odwiedzin. Ponieważ jest to niezwykle trudne, Bóg w Koranie radzi poprzestawać na jednej żonie. Skoro jednak Wysłannika do zawierania małżeństw skłaniały liczne mądre powody, on sam nie był obowiązany do zachowywania tego obowiązku. Jak jednak relacjonowała Aisza (zbiór Abu Dauda, „Nika”, 39; „at-Tirmizi”, „Nika”, 42), Prorok w czasie swego życia nie wykazał zaniedbania w przestrzeganiu wspomnianej powinności. Choć niniejszy werset daje mu swobodę przyspieszania albo opóźniania odwiedzin poszczególnych żon, to jednak oferuje również sposób na to, by żony się nie smuciły i by wszystkie z nich były szczęśliwe. Jeśli przełożył odwiedziny którejś z nich, to następnym razem mógł odwiedzić ją jako pierwszą.

[29]Ten zakaz odnosi się do innych kobiet niż wspomniane w wersecie 50. Skoro jednak werset ten został objawiony, gdy Prorok miał dziewięć żon, zabrania również i jemu ponownie się żenić. Oznacza to, że wypełnione już zostały cele związane z zawieraniem przez Wysłannika małżeństw.

[32]Jeśli ktoś mówi o wiernym coś, z czego ten nie byłby zadowolony, to jest to obmowa, którą Koran zdecydowanie odrzuca i jej zabrania. Jeśli zaś ktoś mówi o wiernym coś, co nie jest prawdą, to jest to oszczerstwo. W niniejszym wersecie zabroniono nie tylko wypowiadania takich słów, ale też każdej rozmowy albo czynności, która rani wiernego. Zanim przyszedł nakaz chłosty cudzołożników 100 razami (24:2), Koran nakazał karanie ich słowami, a także karcenie (4:16). Zostało to jednak zniesione poprzez karę chłosty. W związku z tym dokuczanie wiernemu przy pomocy niewłaściwych słów jest w każdym przypadku zabronione. Zezwolenie, jakie daje ten werset na dokuczanie winnemu poprzez m.in. zniewagę, dotyczy tylko kar stosowanych prawnie przez państwo. Podczas gdy Koran nie daje przyzwolenia na znieważanie wiernych, którzy sobie na to nie zasłużyli stosowną winą, to bezwzględnie zabrania obrażania Wysłannika Bożego i traktuje taki czyn na równi z obrażaniem Wszechmocnego Boga. Wskazuje to na bezgrzeszność Wysłannika oraz na to, że nie miał wad.

[31]Oryginalne słowo arabskie, przełożone tutaj jako „zniewaga”, to „adha”. Stosowane jest zazwyczaj do nazwania tych słów, które ranią uczucia innych. Niniejszy werset ostrzega nas zatem przed używaniem niewłaściwych słów w odniesieniu do Boga i Jego Wysłannika, a także wartości islamskich.

[33]Niniejszy werset implikuje to, że kobiety muszą zakrywać swe głowy i zewnętrzsto doświadczanym faktem, że kobieta, która ne części swego ciała. Większość uczonych wnioskuje, że muszą zakrywać również twaodkrywa swe wdzięki, często wystawia się na rze, z wyjątkiem oczu. Jak rozumiemy z Traniechcianą uwagę i zainteresowanie. dycji, była to praktyka za czasów Wysłanni-

[34]Jeśli chodzi o zakrywanie się kobiet, to wyraźny oświadczył, że ów nakaz wypływa z istnieją dwa ważne przykłady kryjącej się za tym nakazem mądrości. Muzułmańskie Jego współczucia dla kobiet. kobiety zasługują na szacunek i respekt oraz

[35]Pomimo przeciwnych twierdzeń w świeka i jego Towarzyszy (Abu Daud, „Libas”, cie współczesnym, Bóg, który odnosi nakaz 32, „Menasik”, 34, Imam Malik, „Hadżdż”, 16). zakrywania się kobiet do Swego nieskończonego przebaczenia i współczucia, w sposób

[30]Wezwanie przynajmniej raz w życiu Bożych błogosławieństw i pokoju dla Wysłannika Bożego jest obowiązkiem każdego muzułmanina. Niezwykle godne pochwały jest natomiast czynienie tak przy każdym wypowiedzeniu jego imienia. Zgodnie ze szkołą szafiicką i hanbalicką jest to obowiązkowe w każdej modlitwie po ostatnim taszahhud, bez czego modlitwa jest nieważna. Według innych szkół jest to nadobowiązkowe (sunna). Wzywanie Bożych błogosławieństw i pokoju dla Proroka stanowi ogniwo pomiędzy nim a wiernymi. Jego odpowiedzialność była niezwykle wielka; zawsze zajmował i zajmuje się sprawami muzułmanów – nawet po swojej śmierci. Dlatego wzywanie Bożych błogosławieństw i pokoju dla Proroka jako obowiązek religijny nie było ograniczone do czasu jego życia. Czyniąc tak, modlimy się również za siebie, gdyż nie tylko budujemy swoją łączność z nim, ale także poprzez niego prosimy Boga o wsparcie nas w religijnych powinnościach. Zgodnie z nakazem Wysłannika, musimy włączać w tę formułę jego rodzinę, a nawet potomstwo. Skoro wzywanie błogosławieństw Boga i Jego pokoju dla Wysłannika jest skuteczne nawet po jego śmierci, aż do Dnia Ostatniego, to modlitwa za zmarłych stanowi skuteczny akt religijny i może stanowić dla nich pomoc.

[36]Taki będzie, jak to jeszcze zostanie ukachronione są przed molestowaniem. Chociaż zane w następnym wersecie, nieunikniony nikt nie może twierdzić, że kobieta, która koniec hipokrytów, ze względu na zamęt, jaki nie nosi zasłony, pragnie przyciągnąć uwagę mężczyzn, to jest niezaprzeczalnym i częsieją w społeczeństwie.

[38]Znaczenie depozytu, zob. załącznik 14. żeństwem Wysłannika z Zejnab, Matką Wier-

[39]Poprzez konkluzję zawierającą przyponych. Hipokryci i ludzie słabej wiary wypomnienie, że Bóg jest Pełen Przebaczenia i wiadali się niewłaściwie o tym wydarzeniu i Współczucia, werset niniejszy zapewnia o o Wysłanniku. Podobne słowa obrazy kierotym, że ze względu na Swe Współczucie i wane były pod adresem proroka Mojżesza, Przebaczenie Bóg będzie wspierał wiernych i niech będzie z nim pokój. Tak jak Mojżesz umożliwi im podążanie Prostą Ścieżką, gdyż był zupełnie niewinny w odniesieniu do zarzuoni wybrali tę Ścieżkę i próbują nią iść. On canych mu rzeczy, tak samo było z Wysłantakże przyjmie ich skruchę, jeśli będą żałonikiem Bożym, niech będzie z nim błogosławać za grzechy, i przebaczy im uchybienia wieństwo i pokój. Jak wynika z wersetów 57 i w podążaniu tym szlakiem. Niniejszy werset 58 oraz przypisu 31 i 32, każde słowo obraźlizachęca również hipokrytów oraz tych, któwe, wypowiedziane przeciwko Wysłannikowi, rzy przydają Bogu współtowarzyszy, by nie jest równoważne obrazie Boga, gdyż Wysłanwpadali w rozpacz, lecz odeszli od zbłądzenia i nawrócili się ku Bogu. nik był nieomylny i bez wad.

[37]To ostrzeżenie przyszło w związku z mał-