[2]Okazywanie posłuszeństwa Wysłannikowi co do wszystkich jego decyzji oznacza posłuszeństwo Bogu, a wiara w Boga i posłuszeństwo Jemu wymagają bezwarunkowego posłuszeństwa Wysłannikowi. Ponadto każde rozmyślne okazywanie mu braku szacunku przechodzi w niewiarę i może sprawić, że wszystkie dobre uczynki danej osoby pójdą na marne. Dotyczy to zarówno okresu życia Proroka, jak i czasów po jego śmierci. Pewne akty, choć same w sobie nie przechodzą w niewiarę, to niosą ryzyko spowodowania niewiary. Podniesienie głosu albo inne działanie, które nie wynika z braku szacunku jako takiego – nie oznacza niewiary. Może jednak doprowadzić do tego, że dobry czyn, dokonany za pomocą słowa lub działania, może pójść na marne (zob. również surę 24:62 – 63 i odpowiednie przypisy 33 i 34.)

[3]Rodzaj traktowania Wysłannika Bożego wspomniany w ostatnich dwóch wersetach różni się od tego potępionego w pierwszych trzech. Wcześniejszy łączy się z każdą złą manierą wynikającą z ignorancji, ten drugi zaś związany jest z brakiem szacunku i traktowaniem siebie samego jako równego z nim, a także oznacza uznawanie swoich własnych poglądów za poglądy równej wartości co poglądy Proroka. O ile ten drugi może spowodować zniweczenie dobrych uczynków danej osoby, to ów pierwszy – jest wybaczalny. Skoro jednak takie zachowania zostały w tym wersecie wyraźnie potępione, to nie należy ich powtarzać.

[4]Zasada ustanowiona w tym wersecie po wyjaśnieniu etykiety zachowania wobec Wysłannika (wersety 1-5) wymaga pod wieloma względami uwagi: • W innym wersecie (17:36), Bóg nakazuje: Nie podążaj za tym, o czym nie masz żadnej wiedzy (niezależnie od tego, czy to jest dobre czy złe) i wystrzegaj się bezpodstawnych twierdzeń i przypuszczeń. Zaiste, słuch, wzrok i serce – każde z nich będzie zdawać z tego sprawę. (W Dniu Sądu Ostatecznego będziesz osądzony z tego, jaki użytek z nich uczyniłeś). Dlatego muzułmanin nie może osądzać niczego, nie posiadając wiedzy potwierdzonej i prawdziwej. Szczególnie w sprawach łączących się z odpowiedzialnością i dotyczących stosunków społecznych muzułmanie muszą zachować niezwykłą ostrożność i mieć jasność, że działają opierając się na wiedzy pewnej. Musi być ona oparta albo na świadectwie naocznym albo na świadectwie zweryfikowanym i nigdy nie może wynikać z przypuszczeń, osobistych opinii albo fałszywych relacji. Jak to zostanie zdecydowane w wersecie 12 poniżej, muzułmanin nie może mieć złej opinii o innym muzułmaninie. • Wierzący, który kłamie i któremu dowiedziono, że jest oszczercą i że popełnił któryś ze zdecydowanie zabronionych czynów, nie może być przesłuchiwany w sądzie jako świadek, a świadectwo takiego człowieka nie może być przyjęte. • Opierając się na tym wersecie, uczeni zajmujący się hadisami rozwinęli ważną dyscyplinę naukową, zwaną nauką dżarh i ta’dil. Jest to dyscyplina zajmująca się ustalaniem, czy wiarygodni są ci ludzie, którzy relacjonowali wypowiedzi Proroka, jego działania i akceptacje. Te relacje muszą być wiarygodne w odniesieniu do wszystkich spraw, a w szczególności społecznych, w tym procesów sądowych. • Daną osobę uznaje się za wiarygodną, dopóki nie stwierdzi się w stosunku do niej takich przewinień, jak kłamstwo, oszczerstwo lub inny czyn jednoznacznie zabroniony.

[5]Zob. w szczególności 4:59, 64-65, 83, przyp.

[6]Nie oznacza to, że Wysłannik nie powinien się konsultować z Towarzyszami w sprawach sprawowania rządów. Konsultacje są zasadniczym elementem rządu muzułmańskiego i zazwyczaj wywoływane są przez rywalizację zostały Prorokowi nakazane (3:159). Jeśli rozi zazdrość, to szczególnie ważne jest wymieważymy to, że ów rozkaz został odwołany rzanie sprawiedliwości z wielką ostrożnością zaraz po bitwie pod Uhud, a jeden z powoi rozwagą. dów chwilowego niepowodzenia w tej bitwie wynikał z (niechętnego) przystania na wyjpojedynczego wiernego, jak i społeczeństwa. ście w pole, by zmierzyć się z nieprzyjacieW szczególności pomyślność wiernych na tym lem (decyzja zapadła w efekcie konsultacji, świecie i przewaga nad wrogami zależą od tej choć osobiście Prorok miał odmienne zdarelacji. Jeśli muzułmanie ścierają się ze sobą i nie), to znaczenie konsultacji stanie się jeszdzielą się na przeciwne obozy, to nieuchroncze jaśniejsze (zob. 3:159, przyp. 31). Jeśli jednie czeka ich osłabnięcie i przegrana w konnak coś było sprzeczne z podstawami wiary, frontacji z wrogiem. Z tego względu zarówno to nie mogło zostać poddane pod dyskusję. w Koranie, jak i w wypowiedziach i działaJeśli Wysłannik podjął ostateczną decyzję w niach Wysłannika Bożego, niech będzie z nim jakiejś sprawie, to ta nie mogła być już dłupokój i błogosławieństwo, został położony żej dyskutowana. wielki nacisk na znaczenie więzi braterskiej pomiędzy wiernymi. Wysłannik Boży zwykł

[7]Ostatnie dwa wersety stwierdzają, że był żądać od muzułmanów wierności na wszyscy wierni są siostrami i braćmi, to zaś takich warunkach, że mają wykonywać obozobowiązuje ich we wzajemnych relacjach. wiązkowe modlitwy, płacić zakat (obowiązZawarta jest w powyższych wersetach aluzja kowe, oczyszczające datki na dobroczyndo tego, że pomiędzy muzułmanami mogą ność) oraz dobrze życzyć braciom w wierze. być waśnie, a nawet walka – wynikające z Powiedział także: „Przeklinanie muzułmanirywalizacji lub nawet zazdrości. Nawet jeśli na jest przewinieniem, a walka z nim prowalczą ze sobą i są skłóceni, to wciąż pozowadzi do niewiary” (al-Buchari, „Iman”, 36). stają braćmi i siostrami – a braterstwo wymaPowiedział też, że „muzułmanin jest bratem ga pokoju. Jeśli zaś pomimo faktu, że pomiędrugiego muzułmanina. Nigdy nie wyrządza dzy nimi nie może być wrogości, dwie grumu niesprawiedliwości ani nie odmawia mu py wiernych walczą ze sobą albo pozostapomocy. Nie ma większej obrazy dla muzułją w konflikcie, inni wierzący – będący dla manina, aniżeli pogarda żywiona wobec swenich braćmi i siostrami – muszą natychmiast go brata muzułmanina” (al-Buchari, „Adab”, podjąć wysiłki w celu pojednania ich ze sobą 122; Muslim, „Birr”, 66). (Co do znaczenia oraz ustanowienia pokoju. Braterstwo wymabraterstwa oraz tego, jak ma być realizowaga przecież pokoju. Przy pojednaniu i zawiene i zachowywane, zob. Said Nursi, Lem’alar, raniu pokoju należy drobiazgowo zachowy„20. Lem’a”). wać sprawiedliwość. Skoro walka i waśnie Braterstwo jest istotne zarówno dla życia

[10]Said Nursi pisze: z nich, a pomiędzy nimi – drwiny, zniesławianie, nazywanie drugich obraźliwymi imiosześciu poziomach nagany i powstrzymuje nami, a także złe opinie i podejrzenia wobec ich sześcioma poziomami surowości: muzułmanów. Podejrzeniem, które ten wer• Hamza, zaznaczająca zdanie pytajne (i set potępia jako ciężki grzech, jest podejrzewanie muzułmanina o coś złego. Jeśli będziemy starać się unikać podejrzeń, jak to tylko możliwe, to ustrzeżemy się złych podejrzeń. Muzułmanie są dla siebie zwierciadłami, ktokolwiek zatem żywi niezdrowe podejrzenia • Dlatego już na samym początku hamza wobec drugiego – w rzeczywistości odbija swój stan wewnętrzny. Werset 24:12 stwierdza, że opinia muzułmanina o swoim bracie stanowi w istocie jego opinię o sobie samym. Islam bezwzględnie nakazuje, byśmy pie• Drugie wyrażenie – miłe sercu pyta lęgnowali w sobie właściwe spojrzenie na Boga i Jego Wysłannika. Bóg oświadcza: „Dla Mojego sługi jestem taki, jak on myśli o Mnie” (al-Buchari, „Tałhid”, 15; Muslim, „Tauba”, 1). • Po trzecie, wyrażenie: któregoś z was

[8]Sura, która rozpoczęła się od wspomniedach zabronione jest szpiegowanie mieszkań i nia rzeczy szkodliwych dla relacji społeczdomów, otwieranie i czytanie obcej koresponnych we wspólnocie muzułmańskiej, przydencji i podsłuchiwanie rozmów. pomina w tym miejscu najpowszechniejsze

[9]Koran zabrania z całą stanowczością szpiegowania i demaskowania tajemnic z życia prywatnego innych ludzi. Poza tym przywiązuje się dużą wagę do tego, aby słabości i grzechy, mogące zostać zauważone, nie • Po czwarte, wyrażenie zjedzenie ciała były wyciągane na światło dzienne. Z punktu widzenia islamu rząd może szpiegować swoje społeczeństwo tylko wtedy, jeżeli istnieją konkretne dowody na zagrożenie pokoju i bezpieczeństwa. Na tych samych zasaTo stwierdzenie gani obmawiających na tutaj tłumaczona w postaci formy pytajnej „czy”) na początku zdania, dociera do wszystkich słów wersetu, tak że każde z nich nosi znamię pytania. pyta: „Czyż nie posiadasz inteligencji, za pomocą której zapytujesz i odpowiadasz, że nie potrafisz dostrzec, jakże obrzydliwa to rzecz?” poprzez hamzę: „Czy twoje serce, którym kochasz albo nienawidzisz, jest tak zepsute, że miłujesz rzecz tak odrażającą, jak obmawianie?” zapytuje: „Cóż takiego stało się z waszym zmysłem odpowiedzialności społecznej i kulturowej, że ośmielacie się zaakceptować coś tak toksycznego dla życia społecznego?” pyta: „Co stało się z waszym zmysłem człowieczeństwa, że rozszarpujecie zębami swego przyjaciela na kawałki, niczym dzikie bestie?” • Po piąte, wyrażenie swojego brata pyta: „Czyż nie ma w was ludzkiej czułości i wrażliwości, ani poczucia pokrewieństwa, że wbijacie swe kły w ciało niewinnej osoby, z którą jesteście związani licznymi więzami braterstwa? Czy nie ma w was inteligencji, że kąsacie kłami części swojego własnego ciała – w tak bezsensowny sposób?” • Po szóste, słowo martwego pyta: „Gdzież podziało się wasze sumienie? Czyż wasza natura jest tak zepsuta, że popełniacie czyn tak wstrętny, jak spożywanie ciała swojego zmarłego brata, które zasługuje na ogromny szacunek?” Zgodnie zatem z całym znaczeniem tego wersetu i wskazaniami każdego ze słów oszczerstwo i obmowa są odrażające dla inteligencji i serca, dla człowieczeństwa i sumienia, dla natury ludzkiej, religii oraz braterstwa społeczności. Widać więc, że werset potępia obmawianie na sześciu poziomach w sposób bardzo zwięzły i zarazem dokładny oraz powstrzymuje ludzi od niego na sześć cudownych sposobów. Obmawianie jest bronią haniebną i najczęściej używaną przez ludzi nieprzyjaznych, zawziętych i zazdrosnych. Żaden człowiek szanujący się i honorowy nie poniży się nigdy do sięgnięcia po tak podłą broń. Obmowa oznacza mówienie o osobie nieobecnej w sposób, który by ją drażnił i odpychał, gdyby była obecna i słyszała wypowiadane słowa. Jeśli wypowiadane słowa są prawdziwe, to jest to obmowa, a jeśli nie są prawdziwe, to jest to zarówno obmowa, jak i oszczerstwo – grzech podwójnie wstrętny. Obmowa jest dopuszczalna w niewielu szczególnych okolicznościach: • Osoba skrzywdzona może wnieść formalną skargę do właściwej instytucji, aby za jej pomocą krzywda została naprawiona, a sprawiedliwość przywrócona. • Jeśli jakaś osoba rozważająca współpracę z kimś albo małżeństwo przyjdzie do ciebie po poradę, a ty bezinteresownie i jedynie dla jej dobra oraz w celu udzielenia właściwej rady powiesz: „Nie rób interesu z tą osobą, gdyż będzie to z niekorzyścią dla ciebie”. • Jeśli jakaś osoba powie, opisując jedynie stan faktyczny i nie narażając drugiej osoby na wstyd, skrępowanie lub obgadywanie: „Ten chromy tam poszedł”. • Jeśli osoba krytykowana jest otwartym i bezwstydnym grzesznikiem; tj. jeśli nie odczuwa zawstydzenia swoimi uczynkami, lecz szczyci się popełnionymi grzechami; jeśli taka osoba czerpie przyjemność ze zła, które czyni i popełnia je jawnie. W owych szczególnych przypadkach obmowa może być dopuszczalna, pod warunkiem, że jest bezinteresowna i ma na celu prawdę oraz interes wspólnoty. W innym przypadku obmowa przypomina ogień pochłaniający dobre uczynki, tak jak płomień pożera drewno. Jeśli ktoś kogoś obmówił albo chętnie przysłuchiwał się obmowie, powinien szukać Bożego wybaczenia, mówiąc: „O, Boże! Wybacz mi i temu, kogo obmówiłem”. Kiedy zaś spotyka osobę, o której źle mówiono, powinien powiedzieć do niej: „Przebacz mi!” (The Letters, „the 22nd Letter”, 2:76-78).

[12]Ten werset mówi, że islam i iman (wiara) nik zganił Abu Zarra: „Czy wciąż nosisz znanie są tożsame. Pojęcie „islam“ oznacza raczej mię Dżahiliji?” Pełen skruchy Abu Zarr połozewnętrzny wymiar religii, podczas gdy pojężył się na ziemi i rzekł: „Nie podniosę mojej cie „iman” – wewnętrzne przekonanie. głowy (i nie wstanę), dopóki Bilal nie położy na niej swojej nogi i nie przejdzie po niej”. Jeżeli będziecie stale posłuszni Bogu i Jego Bilal mu przebaczył i pogodzili się (al-Buchaposłańcom, zostaniecie nagrodzeni za wasze ri, „Iman”, 22). Zajd ibn Harisa, czarny nieuczynki na świecie. wolnik wyzwolony przez Wysłannika Boże-

[13]Ma to trzy znaczenia: go, był jego synem adoptowanym, dopóki • Jeśli autentycznie wierzysz w Boga i Jego Objawienie nie zniosło takiej adopcji. Prorok wyswatał go z Zejnab ibn Jahsz, jedną z najszlachetniejszych (nie czarnych) Arabek i muzułmanek. Ponadto wybrał Zajda na wodza armii muzułmańskiej wysłanej prze• Jeśli będziesz stale posłuszny Bogu i Jego ciwko Imperium Bizantyjskiemu, pomimo tego, że byli w niej tak wspaniali Towarzysze, jak Abu Bakr, Umar, Dżafar ibn Abi Talib (kuzyn Wysłannika Bożego) oraz Chalid ibn Łalid (już wtedy znany ze swojego geniuszu • Jeśli cnotliwy człowiek niebędący wierjako dowódcy wojska) (Muslim, „Fada’il as-Sahaba”, 63). Prorok wyznaczył syna Zajda – Usamę do dowodzenia armią, którą sformował tuż przed swoją śmiercią. Wchodzili w jej skład tak wybitni Towarzysze, jak Abu Bakr, Umar, Chalid, Abu Ubajda, Talha i Zubajr. Takie decyzje Proroka Islamu ugruntowały w sercach i umysłach muzułmanów przekonanie, że wyższość zdobywa się prawością i oddaniem Bogu, a nie przez pochodzenie lub kolor skóry. W czasie sprawowania przez siebie kalifatu Umar płacił Usamie większy żołd, aniżeli Wysłannika, On nie umniejszy nic z nagrody za twoje czyny, zarówno w życiu doczesnym, jak i – szczególnie – w Wieczności. Wysłannikowi pod względem poddania się państwu muzułmańskiemu, to nigdy nie pozostaniesz nienagrodzony za swoją służbę na tym świecie. nym nie jest zbyt uprzedzony i arogancki wobec wiary, czyni natomiast dobre uczynki, które podobają się Bogu, i nie wyrządza innym niesprawiedliwości, to Bóg zazwyczaj nagradza go wiarą. Pewien człowiek zapytał Wysłannika Bożego: „Czy nasze dobre uczynki z okresu Dżahiliji zostaną nagrodzone?” Wysłannik odrzekł: „Bóg obdarzył was islamem ze względu na wasze dobre uczynki” (al-Buchari, „Adab”, 16; Muslim, „Iman”, 194).