[1]Rozpatrywane razem z innymi odpowiedZob. załącznik 3. nimi wersetami Koranu, niniejsze wersety przedstawiają istotne zasady odnoszące się do

[2]Politeiści wspomniani w tym wersecie jako ci, z którymi muzułmanie zawarli traktat w pobliżu Świętego Meczetu, są tym samym ludem, co wspomniany w wersecie 4, tj. tymi ludźmi, którzy wypełnili swe zobowiązania wobec muzułmanów zgodnie z zawartym traktatem. Obydwa wersety ostrzegają muzułmanów, ażeby nie traktowali tych politeistów w taki sam sposób, jak innych. Dotrzymanie układu stanowi formę pobożności. Jest zatem niezwykle znaczące, że obydwa wersety kończą się Zaprawdę, Bóg miłuje bogobojnych, pobożnych (którzy wypełniają obowiązki wobec Niego).

[3]Zgodnie z islamem w przypadku wojny należy uwzględnić kilka ważnych aspektów, do których należą między innymi: • Wolność religijna jest w islamie jednym z najcenniejszych dóbr. Sens stworzenia człowieka polega na tym, że jest poddawany próbie, a tym samym przejmuje odpowiedzialność za samego siebie. Dopóki nie będą zagwarantowane swoboda i nienaruszalność wiary, dopóty nie dojdzie do przejęcia tej odpowiedzialności (takl ì f). (zob. także 22:39/40). • Zniesienie swobody religijnej jest zatem możliwym powodem wszczęcia wojny; z tym, że wierni nie mogą prowadzić wojny przeciwko niewiernym tylko z tego względu, że ci nie wierzą w Boga. Również życie niewiernych uważane jest za nietykalne. Ta zasada jest traci moc tylko wówczas, kiedy niewierni rozpętają wojnę przeciwko muzułmanom. • Generalnie Koran i hadisy zakazują każdego zamachu na człowieka. Dotyczy to oczywiście również morderstwa. W przypadku wojny wiernych obowiązuje nakaz oszczędzania życia kobiet, dzieci i duchownych. • Zgodnie z doktryną hanaficką tylko wojna może być powodem wojny. (Illatu l-harbi harbun) Zatem prowadzenie wojny dopuszczalne jest wyłącznie w celach obronnych. (zob. dr Recep Şentürk, “İsmet Ademiyetledir”, w: İnsan Haklarına Fikhi Yaklaşımlar, İSAM, İslam Araştırmaları Merkezi) Ponadto wojnę wypowiadać mogą tylko państwa, a nie grupy, czy też jednostki. czyć o sprawiedliwy podział świeckich darów.

[4]Jak już była o tym wcześniej mowa, Tym samym odgrywają oni ważną rolę w muzułmanie są odpowiedzialni za doskonarównowadze sił na świecie. W tym konteklenie tego świata. Powinni tutaj żyć zgodnie ście należałoby jednak zwrócić uwagę na to, z wymogami religii Boga i starać się o adeże bogactwa zwodzą ludzi. Aby tego uniknąć, kwatne reprezentowanie tej religii. Wprawmuzułmanie nie powinni ani pożądać naddzie mogą także pożądać świeckich dóbr lub posiadać je, o ile przeznaczą je na wymieniomiernie świata, ani też zostawiać jego dóbr ne cele i nie zapomną spłacić swojego dłuciemięzcom i ludziom występnym. Zdolność gu wdzięczności. Poza tym muszą się troszdo utrzymywania równowagi pomiędzy tymi dwoma skrajnościami wymaga prowadzenia życia wedle przykazań Boga i Jego Wysłannika, a także zmagania się przez całe życie o to, by Posłannictwo Boga głoszone było na całym świecie.

[5]Plemiona arabskie oczekiwały – zanim ucieczką do Ta’if. Zwycięstwo muzułmanów przyjęły islam – rozwiązania konfliktu skłoniło pustynne plemiona do przyjęcia islapomiędzy Kurajszytami a muzułmanami, mu, a krótko potem także zbuntowane plemówiąc: „Jeśli Muhammad pokona swój lud, miona i mieszkańcy Ta’if poddali się i uczyto zaiste jest Prorokiem”. Kiedy więc stało nili to samo. się to faktem, ludzie tłumnie zaczęli przyjmować islam. To skłoniło dwa plemiona z

[6]W islamie niezwykle wielkie znaczenie Ta’if, Hawazin i Thaqif, znane ze swej dzielprzywiązuje się do schludności, obejmująności i zdolności łuczniczych, do przygotocej czystość duchową, moralną, cielesną i wania wyprawy na Mekkę. Wysłannik Boży, materialną. ĺ ródłem czystości duchowej jest poinformowany o ich ruchach, opuścił Mekszczera wiara. Ci, którzy stawiają innych kę z 12000 muzułmanów. To była najwiękbogów obok Boga, (bałwochwalcy) uważani sza armia, jaką dotąd zebrali muzułmanie są ze względu na swoje wyobrażenia odnoi niektórzy z Towarzyszy byli pewni siebie śnie do wiary za duchowo nieczystych. Ta i zadowoleni. Jednakże muzułmanie muszą nieczystość nie ma jednak niczego wspólzawsze przede wszystkim polegać na Bogu, nego z nieczystością materialną. Zgodnie z nie zapominając, że to On prowadzi kogo przekazem Proroka człowiek wierzący nigdy chce ku zwycięstwu. Zadufanie w sobie kosznie traci swej czystości. (Inna l-mu’mina l  towało ich niepowodzenie w pierwszej fazie yandschis) (Al-Bukhari, Bab Irq al-Dschubitwy, która rozegrała się w dolinie Hunajn, nubi oraz Al-Muslim, Kitab at-Tahara, Bab pomiędzy Mekką a Ta’if. Wróg przygotował al-Khayd). Uczeni interpretują zatem, że niezasadzkę, w którą wpadła przednia straż sił czystość wyznawców politeizmu w tym wermuzułmańskich, siły muzułmańskie ogarnęsecie należy traktować nie w aspekcie mateło zamieszanie pod gradem strzał nieprzyjarialnym, lecz duchowym. ciela. Prorok, jak zawsze, okazywał spokój

[8]Bycie Bogiem i Panem implikuje stwarzanie, wychowywanie, podtrzymywanie i nadawanie każdemu stworzeniu struktury i natury w zależności od jego powołania. Związana jest z tym również władza decydowania, co jest w ludzkim życiu (religijnie) dozwolone, a co jest zabronione. Boskość implikuje wyłączne prawo do przyjmowania aktów czci. Wspominając jednocześnie o boskości i o panowaniu, niniejszy werset wyjaśnia, że jedynie Ten, kto jest Bogiem, może być Panem i że Ten, kto jest Panem, jest zarazem Bogiem; toteż wiara w Boga jako jedynego Boga wymaga wyznania, że On jest zarówno Panem, jak i Bogiem. Ostatnie dwa wersety zawierają wskazówki szczególnie ważne dla zrozumienia islamu i jego dziejów. Ze wszystkimi swoimi zasadami wiary, kultu, standardami moralnymi, etykietą zachowania, swym nauczaniem społecznym, ekonomicznym i administracyjnym, islam jest czystym światłem, które oświetla umysły i serca, w rzeczy samej – cały świat; w odniesieniu do świata – jest niczym słońce. Ci, którzy występują przeciwko światłu, są podobni do tych, którzy zamykają swoje uszy, oczy, serca i umysły na prawdę i oświecenie, albo na „słońce” i Tego, który je stworzył, zaciemniając przez to swój własny świat. To nastawienie zwane jest w literaturze islamskiej „niewiarą”. Niewierzący w przesłanie islamu, czy to spośród tych, którzy przypisują Bogu współtowarzyszy, czy to spomiędzy Ludzi Księgi, albo też niewyznający żadnej wiary, usiłowali w ciągu dziejów zgasić to „słońce” islamu za pomocą coraz to nowych planów i strategii. Jednak podobnie jak nie zdołali tego dokonać w chwili narodzin wspólnoty muzułmańskiej za życia Wysłannika (5:3), nie potrafili też nigdy zawłaszczyć sobie jego miejsca z całą sławą nawet w czasach, kiedy wydawało im się, że „słońce” islamu już zachodzi. Każda taka próba nie ma żadnej wagi. Może się niekiedy zdarzyć, że ci, którzy identyfikują się z islamem, ale nie są zdolni w pełni go praktykować – w jego właściwym znaczeniu i treści – giną w świecie niewiary. Nie oznacza to jednak nigdy zwycięstwa innej religii lub niewiary nad islamem. Islam zawsze triumfuje nad innymi religiami i ateizmem. Nawet w ostatnich stuleciach, kiedy to muzułmanie doświadczyli najtrudniejszego okresu w swych dziejach, a świat Islamu był stale poddawany skoncentrowanym atakom na wszystkich frontach ze strony swych nieprzyjaciół z całego świata, wyposażonych w najbardziej wymyślne środki, tylko niewielu odrzuciło islam na korzyść innej religii, a tymczasem wyznawcy innych religii stale przyjmowali islam. Pomimo tego, że dzisiaj muzułmanie cierpią wiele niedostatków, nawet w odniesieniu do spełniania przez nich obrządków kultowych w sposób nakazany przez islam, popełniając podczas nich tysiące omyłek i wykonując je bez duchowego dopełnienia, i mimo wszelkich wysiłków czynionych przez nieprzyjaciół islamu w celu zniszczenia jego wizerunku, wielu ludzi na Zachodzie wciąż pociąga islam. Dotyczy to zarówno ludzi wierzących, jak i ateistów. Niezwykle interesujące są komentarze zachodnich obserwatorów, świadomych dynamizmu i niezniszczalnej natury islamu. Na przykład Caesar E. Farah pisał: Mówiąc krótko, islam zawsze zwycięża nad innymi religiami. Tak zdecydował Bóg. Pozostaje czysty i stale jaśnieje we wszystkich swoich wymiarach.

[7]Ludzie Księgi to te społeczności, któw swej wierze i mądrości w tej godzinie próre otrzymały Księgę od Boga, np. żydzi i by i popędził swego rumaka naprzód. Wołał: chrześcijanie. Kiedy więc Bóg zesłał Proro„Teraz bitwa rozgorzała. Ja jestem Proroka Muhammada, pokój z nim, z ostatnią, kiem; to nie kłamstwo. Pochodzę od Abd aluniwersalną formą islamu, religią prawdy, z -Muttaliba” (al-Buchari, Dżihad, 52; Muslim, którą posyłał wszystkich proroków w ciągu Dżihad, 78). Abbas, wuj Proroka, również dziejów, Ludzie Księgi winni byli uwierzyć wołał na cały głos, ażeby wycofujący się i pójść za Prorokiem Muhammadem i KoraTowarzysze powrócili. Wtedy to ze wszystnem, który został mu objawiony jako dopełkich stron Towarzysze odpowiedzieli: „Labnienie wcześniejszych ksiąg. Ta religia zawiebejk!” (Do twoich usług), i pospieszyli ku ra w sobie wiarę w jedynego Boga i Dzień Prorokowi. Wróg, który przedzierał się ku Sądu Ostatecznego (a także inne prawdy wiacentrum armii muzułmańskiej, został otory), uznawanie za dozwolone tego, co Bóg i czony ze wszystkich stron. Odwaga, mądrość Jego Wysłannik ustanowili jako dozwolone, i wytrwałość Wysłannika Bożego zamieniły a za zabronione, co ustanowili zabronionym. Muzułmanom wolno spożywać mięso zwieza Bożym pozwoleniem klęskę w zwycięstwo. Pokonany nieprzyjaciel salwował się rząt zabitych przez Lud Księgi, a mężczyźni-muzułmanie mogą brać sobie za żony kobiety spośród nich.

[10]Ostatnie dwa wersety zawierają poważne ostrzeżenie. Religia nie może nigdy stać się środkiem do osiągania zysków materialnych; nie wolno jej wykorzystywać w takich celach, jak pokazanie się, sława, zdobywanie majątku, pozycji społecznej, lub w celach politycznych. Islam wymaga od ludzi praktykowania religii jedynie po to, aby podobać się Bogu; taki jest obowiązek Jego sług i musi być wypełniany, gdyż On nam nakazał tak czynić (90:85). Z tego względu surowo zabronione jest wykorzystywanie islamu w celach niższych, to znaczy w innych, aniżeli te, dla których został zesłany. To ostrzeżenie w sposób szczególny dotyczy uczonych religijnych i nauczycieli duchowych, od których oczekukręca samo rozumienie religii. Takie nastaje się, że będą reprezentować i głosić islam w jego pierwotnej czystości, a nie go wykorzywienie rozumiane jest jako: „sprowadzanie z stywać. Tacy przywódcy cieszą się określoDrogi Boga”. nym statusem i poważaniem u ludzi i są bardziej od innych skłonni do wykorzystywamadzenie pieniędzy i dóbr materialnych bez nia swej pozycji w celach materialnych. Ali, wydawania ich na Drodze Boga. Powinnoczwarty kalif i kuzyn Wysłannika Bożego, ścią pierwszorzędnej wagi w odniesieniu do mówi o pewnych typach uczonych, o których spraw majątkowych jest płacenie zakatu – Prorok powiedział mu, że będą wykorzystyobowiązkowego datku dobroczynnego. Niewać religię dla własnych celów przy końcu którzy uczeni są zdania, że każdy majątek, czasów: „Wiedzcie, o wspólnoto braci! Najz którego dawany jest zakat, nie może być gorszymi z ludzi w owych czasach będą uczeuznawany za majątek „gromadzony”. Jednakni, którzy ze względu na ziemskie korzyści że ta opinia nie spotkała się z aprobatą więkzaaprobują innowacje, wymyślone przeciwszości uczonych. Standardem, przy pomoko religii”. Tacy uczeni zwani są w literatucy którego szacuje się, czy jakaś akumularze islamskiej „złymi uczonymi”. Wysłannik cja pieniędzy jest „nagromadzonym majątBoży, niech będzie z nim pokój, wspomniał o kiem”, jest ogólny standard życia wszystkich 70000 ludzi, którzy będą nosić turbany (tzn. muzułmanów i warunki, które są udziałem uczonych religijnych) i będą wspierać prakświata muzułmańskiego. W innym wersecie tyki Dadżdżala (osoby lub zbiorowości, któ(59:7) Koran otwarcie oświadcza, że mająra pojawi się przy końcu czasów i będzie usitek nie może być środkiem pomyślności krąłować wykorzenić islam z życia społeczneżącym jedynie pośród bogatych. W czasie, go muzułmanów) dla korzyści materialnych. gdy większość muzułmanów jest biedna i Poza wspomnianymi powyżej sposobami islam jest pozostawiony bez wsparcia, każdy uczeni i nauczyciele duchowi mogą również majątek wykraczający według islamu poza wykorzystywać religię dla celów osobistych, granice bogactwa (suma, z której powinien przekręcając pewne zasady religijne i interbyć płacony zakat) i określona suma, z któpretując w sposób arbitralny niektóre przykarej nie łoży się na sprawę Boga, traktowane zania. W jakikolwiek sposób to czynią, takie są jako „nagromadzony majątek” i są przednastawienie z ich strony powoduje, że ludzie miotem ostrzeżenia w niniejszym wersecie. wzrastają w niechęci do religii. Uczony czy Werset ten jasno wspomina o nagromadzoteż mistrz duchowy, który kupczy religią dla nym majątku i o błędzie niewydawania go na zysku materialnego, nie może w żaden sposób Drodze Boga. pomóc w jej głoszeniu, ale przeciwnie – przeDo najcięższych grzechów należy gro-

[12]Niniejszy werset nawiązuje do hidżry. jące siły arabskiego politeizmu i wrogości, Ufność pokładana przez Proroka w Bogu które otrzymały miażdżący cios pod Hunajn. sprawiała, że nie lękał się nieprzyjaciół. Taki rozwój wypadków mógł także zachęcić Muhammad (pokój z nim) urodził się w serhipokrytów w Medynie i okolicy do próby cu pustyni zamieszkanej przez jeden z najuderzenia w Islam od wewnątrz. Nawiązali mniej cywilizowanych ludów ówczesnego już zresztą kontakt z chrześcijańskim księświata. Pomimo ciężkiego traktowania i wrociem ghassanidzkim i z cesarzem Bizancjum. gości ze strony swoich rodaków i krewnych, Zbudowali również jako swoją bazę operacyjrzucił wyzwanie światu i – dzięki całkowiną meczet w pobliżu Medyny, który Koran temu zawierzeniu Bogu – doprowadził swą nazywa Meczetem Dirar (Niezgody; 9:107). misję do zwycięstwa. Mógł liczyć jedynie Rozumiejąc powagę sytuacji, Wysłannik na garstkę przyjaciół, a mimo to zwycięstwo Boży zaapelował publicznie do muzułmanów, przyszło po upływie bardzo krótkiego czasu, ażeby przygotowywali się do wojny i – odmienco stanowi osiągnięcie bez precedensu. nie, niż to czynił zazwyczaj – oświadczył, że jego cel stanowią Rzymianie (Bizantyjczycy). że wybrali w tym celu po jednym mężczyźnie Była połowa lata, palący żar osiągał swoje z każdego rodu, łącznie 200, pod przywódzapogeum, dopiero co nastały żniwa i odczuwatwem Abu Dżahla i Abu Lahaba. Ci oblegli no niedostatek wszystkiego. Ponadto wróg był dom Proroka. Ten, wiedząc o planach niejednym z dwóch potęg tamtego czasu. Mimo przyjaciół, polecił swemu kuzynowi Alemu to Towarzysze odpowiedzieli z entuzjazmem przenocować w swoim łóżku i rzucając odrona wezwanie Proroka i rozpoczęli przygotowabinę pyłu w kierunku wrogów, wyrecytował: nia wojenne, dając z siebie więcej, aniżeli na to A My ustanowiliśmy zasłonę przed nimi pozwalały ich środki materialne. i zasłonę za nimi i (w ten sposób) zakryW miesiącu radżab 9 roku hidżry (631 liśmy ich ze wszystkich stron, tak że nie po n. Chr.) Wysłannik opuścił Medynę wraz mogą widzieć (36:9), w końcu odjechał niez 30 tysiącami żołnierzy i pomaszerował na dostrzeżony przez wrogów. Opuścił Mekkę Tabuk, miejscowość znajdującą się w pobliwraz ze swym najbliższym przyjacielem Abu żu terytoriów bizantyjskich w Syrii. Cesarz Bakrem i dotarł do jaskini Thawr, znajdująbizantyjski, który począł gromadzić znaczcej się na szczycie stromej góry. Odkrywną armię, wobec takiego rozwoju wypadszy nieobecność Muhammada w domu, przyków porzucił swoje plany i rozpuścił wojwódcy Kurajszytów wysłali za nim grupy sko, gdyż Muhammad (pokój z nim) przybył pościgowe. Jedna z nich wspięła się na górę, przed czasem, kiedy był oczekiwany i daleaż do jaskini. Abu Bakr był zaniepokojony ko wcześniej, zanim Bizantyjczycy ukończyo życie Wysłannika Bożego, ale ten uspokoli koncentrację swoich oddziałów (Ibn Sa’d, ił go: Nie smuć się. Z pewnością, Bóg jest z 2:165-168; At-Tabari, 3:100-111). nami, i dodał od siebie: „Co sądzisz o dwóch Wysłannik Boży pozostawał w Tabuk osobach, obok których Bóg jest trzeci?” (alprzez 20 dni, podczas których kilka państw -Buchari, „Tafsir”, 9; Ibn Hanbal, 1:4). Kurajszyci tak bardzo pragnęli go zabić,

[11]Wynik spotkania pomiędzy wojskami bizantyjskimi a muzułmanami w Mu’ta był szokujący dla całej Arabii i Bliskiego Wschodu, gdyż Rzymianie nie odnieśli zwycięstwa nad muzułmanami, mimo że liczebnie przewyższali ich w proporcji 33:1. W rezultacie przyjęło islam tysiące ludzi z pół-niepodległych plemion arabbuforowych, wasalnych wobec Bizancjum, skich żyjących w Syrii i przyległych ziemiach. zgodziło się płacić dżyzję (podatek ochronW celu zrewanżowania się za niepowodzenie ny, zwalniający od służby wojskowej) i podpod Mu’ta i po to, aby zapobiec postępom czydało się władzy Islamu. Wtedy też dobrowolnionym przez islam, cesarz bizantyjski nakazał nie przyjęło islam wiele plemion chrześcijańprzygotowania do inwazji na Arabię. skich (zob. al-Bidaja, 5:13). To bezkrwawe zwycięstwo pozwoliło muzułmanom skonsoWysłannik Boży, posiadający dar wyprzelidować swoje pozycje przed długotrwałym dzania zdarzeń stojących na drodze jego konfliktem z Bizancjum i rozbiło siły zarówmisji, zdecydował nagle stawić czoła Bizanno niewiernych, jak i hipokrytów w Arabii. tyjczykom na polu bitwy. Każda oznaka słabości muzułmanów mogła ożywić zamiera-

[13]W stwierdzeniu zanim stało się dla ciebie jasne, kto mówił prawdę, i zdobyłeś wiedzę o kłamcach znajduje się kilka subtelnych kwestii i zasad prawnych, o których należy wspomnieć: • Jeśli mówi o czymś osoba znana ze swej prawdomówności, to powinno się jej wierzyć. Jednak nie wyklucza to prawdopodobieństwa, że mogła skłamać. O ile • wystarcza ustne stwierdzenie, że dana osoba nie mija się z prawdą co do jakiejś sprawy, to uznanie jej wypowiedzi za kłamliwą wymaga określonej wiedzy. Z tego względu niniejszy werset używa sformułowania stało się dla ciebie jasne, osądzając, że jakaś osoba mówi prawdę, a w przypadku osądzania, że dana osoba kłamie – zdobyłeś wiedzę o kłamcach. • W wersecie zastosowany jest czasowniemożliwe jest przełożenie takich i innych nik mówić w odniesieniu do tych, któsubtelności koranicznych z języka oryginarzy mówili prawdę, prosząc Wysłannika łu na inny język. Z tego względu nie sposób o zwolnienie z walki, a rzeczownik kłamoddać w pełni i dokładnie Koranu w innym ca w przypadku tych, którzy prawdy nie języku i żaden jego przekład nie może być mówili. Rzeczownik implikuje stałość, traktowany jako Koran. kłamcą jest zatem ten, kto stale kłamie. Ci, którzy opowiadali kłamstwa w rzeczonej sprawie, byli kłamcami, a co za tym idzie – hipokrytami, gdyż notoryczne kłamstwa są oznaką obłudy. Ponieważ jednak już pojedynczy akt kłamstwa wystarcza, by zaszkodzić wiarygodności, wierny musi stale unikać kłamstwa, gdyż wierny jest – przede wszystkim – godny zaufania. Zastosowanie w niniejszym wersecie czasownika mówić w odniesieniu do tych, którzy mówią prawdę, ale rzeczownika kłamca wobec innych, implikuje również to, że nie możemy oceniać stale danej osoby jako zawsze i absolutnie prawdomównej jedynie dlatego, że w danej sprawie mówi prawdę. Z drugiej strony nie wolno nam podejrzewać jej o kłamstwo. W tym miejscu warto zauważyć, że często

[14]Należy jeszcze raz zwrócić uwagę na to, że Bóg nie pragnie dla nikogo niewiary ani kary. Radość sprawia Mu jedynie wiara i pomyślność Jego sług. Takie stwierdzenia oznaczają jednak, że Bóg uznał domenę swobodnego poruszania się dla wolnej woli człowieka i cokolwiek człowiek pragnie uczynić, On powołuje to przez niego do bytu. Bóg nigdy nie jest zadowolony z niewiary, hipokryzji albo grzechu Swych sług. Po to, by mogli odnaleźć właściwą ścieżkę, posyłał Wysłanników, a z Wysłannikami – księgi. Po prorokach stwarza wielkie osobistości, które Medyna Morze Czerwone Szlak Hidżry Regularny szlak karawan reprezentują Jego religię i głoszą ją ludziom. Pomimo tego wszystkiego ci, którzy trwają w niewierze, zasługują na karę w zgodzie z prawami ustanowionymi przez Boga dla człowieka. Majątek i dzieci są przyczyną trudności i niepokoju dla tych, którzy nie wierzą w Boga i życie przyszłe oraz wkładają wszystkie swe wysiłki w życie tu na Ziemi. Całe swe życie spędzają na usiłowaniu zarobienia na środki egzystencji i wychowaniu dzieci; ich życie pozbawione jest wzniosłych ideałów. Nigdy nie myślą o życiu przyszłym i umierają tak, jak żyli: jako niewierzący.

[15]Wyrażenie „w sposób odpowiedni do czasu i okoliczności” nie istnieje w oryginalnym tekście wersetu. Jednakże, jak wspominają liczne inne wersety, Koran rozróżnia pomiędzy przeciwnikami islamu i nawet niewiernymi, Ludem Księgi i samymi politeistami, jak to widzieliśmy na początku niniejszej sury. Nigdy nie nakazuje, ażeby traktować w taki sam sposób niewiernych i obłudników. Niekiedy nakazuje, ażeby muzułmanie w kontaktach z nimi okazywali cierpliwość, przebaczenie i nie brali sobie do serca złego traktowania. Przyszedł nawet czas, gdy wierni otrzymali polecenie prowadzenia z nimi rozmów w najlepszy możliwy sposób i nawoływania ich do prawdy, mądrze i „pięknie napominając”. Ważną rzeczą jest wiedzieć, jacy to niewierni i obłudnicy wspominani są w niniejszym wersecie i w jakich okolicznościach nakazuje się Prorokowi i muzułmanom zmagać się z nimi odważnie i z surowością. Powinniśmy wreszcie zwrócić uwagę na to, że sposoby zmagania się z niewiernymi różnią się od sposobów zmagania się z obłudnikami. Na przykład skoro obłudnicy zachowują się na zewnątrz jak muzułmanie, muzułmanie nie mogą ich zwalczać tak długo, jak długo są posłuszni rządowi i wypełniają obowiązki wynikające z przynależności obywatelskiej do państwa (zob. również werset 123, przypis 28).

[16]Wersety ujawniają, jak wstrętną rzeczą jest obłuda, i ostrzegają przed nią ludzi. Ostatni werset opisuje typowy aspekt hipokryzji. Ci, którzy nie wyznają żadnych godnych polecenia wartości, szydzą z ludzi wartościowych ze względu na ich zalety. Na przykład ci, którzy nie chcą rozdawać ze swego majątku dla dobra wspólnoty i dla sprawy Boga, wyszukują uchybienia tych, którzy są szczodrzy, i ich wyszydzają. Obłudnicy za czasów Wysłannika oskarżali zamożnych wiernych, którzy łożyli duże sumy, o nieszczerość i ostentację, a z drugiej strony – drwili z biednych wiernych, wydających skromne środki ze swych skąpych dochodów, które mieli dzięki ciężkiej pracy, mówiąc: „Czy fortece Bizancjum runą dzięki temu, co oni dają?!” Wyśmiewali ich także mimiką i gestami. To było odbiciem obłudy ich serc. Nastawienie takie, jak wyśmiewanie, szydzenie i drwienie, które okazują niektórzy ludzie spotykający innych, pełnych zalet i cnót, jakich sami nie mają, świadczy o hipokryzji kryjącej się w ich sercach. Chociaż nie możemy nazywać czyniących tak hipokrytami, to jednak na pewno takie postawy reprezentują hipokryci.

[17]Zob. werset 55, przyp. 14.

[18]Arabscy Beduini byli nomadami żyjącymi na pustyni albo w wioskach. Byli niekulturalni, zawzięci i ignoranccy. Nie znajdowali czasu, ażeby odwiedzić Wysłannika Bożego i wsłuchać się w jego słowa. Trudno było im zmienić starodawny światopogląd, wierzenia i archaiczny styl życia. Należy zauważyć, że historia daje świadectwo o tym, iż zarówno niewierni, jak i hipokryci żyjący za czasów Proroka byli najbardziej uparci w całych dziejach. Mieszkańcy Mekki i Medyny odznaczali się niezwykłą brawurą, arogancją, brakiem miłosierdzia, wielkim oddaniem swojej starej kulturze, wierzeniom i stylowi życia. Dlatego trudno było im głosić wśród nich islam. Jednakże Prorok Muhammad wychował ich w taki sposób, że stali się ludem wspaniałym, miłosiernym, mądrym, cnotliwym i rozumnym. Byli wychowawcami wszystkich późniejszych pokoleń muzułmanów. To jeden z najwspanialszych cudów Wysłannika. Said Nursi pisze: Nie wolno o tym zapominać, czytając słowa Koranu o niewiernych pośród hipokrytów.

[19]Ten werset wystarczy, by ukazać zasługi i cnoty Towarzyszy Proroka Muhammada. Uczeni muzułmańscy jednogłośnie zgadzają się co do tego, że byli oni najbardziej cnotliwymi ludźmi po prorokach. Warto zauważyć, że – gdy w Koranie opisywane są ogrody przeznaczone dla wszystkich wiernych – użyty jest przyimek min (wyłączający pewne części z całości). W niniejszym wersecie nie jest on stosowany. Kiedy więc w ogrodach dostępnych dla wszystkich wiernych rzeki płyną poprzez nie, to ogrody przeznaczone dla Towarzyszy Proroka „wyposażone” są w rzeki, które przepływają poprzez nie całe. Oznacza to, że będą obfitsze w błogosławieństwa i dobrodziejstwa. Zgodnie z definicją uczonych, Towarzyszem jest „wierny, który widział i słyszał Wysłannika choćby raz i umarł jako wierny” (al-Asqalani, 1:7). Uczeni podzielili ich na dwanaście kategorii, w zależności od tego, który z nich wcześniej przyjął islam i zaczął mu służyć: (Niektórzy z Towarzyszy, a szczególnie ci, którzy jako pierwsi przyjęli islam, zaliczają się do kilku z tych kategorii. Na przykład dziewięciu z dziesięciu z tych, którym już za ich życia został obiecany raj i należą do kategorii pierwszej, mieści się także w kategorii drugiej. Dlatego każda kategoria musi być rozpatrywana zgodnie z tym, kto został do niej włączony). • Czterej sprawiedliwi kalifowie (Abu Bakr, Umar, Utman i Ali) i reszta spośród tych, którym przyobiecano raj za ich życia (Zubajr ibn Ałłam, Abu Ubajda ibn al-Dżarra, Abdurrahman ibn al-Auf, Talha ibn Ubajdullah, Sa’d ibn Abi Waqqas i Sa’id ibn Zajd). • Ci, którzy uwierzyli przed konwersją Umara i spotykali się potajemnie w domu Zajda ibn Arqama, ażeby słuchać Wysłannika. • Ci, którzy wyemigrowali do Abisynii. • Pomocnicy (Ansarowie), którzy zaprzysięgli wierność Wysłannikowi w miejscowości al-Aqaba. • Pomocnicy, którzy zaprzysięgli swoją wierność w al-Aqaba w roku następnym. • Emigranci, którzy dołączyli do Wysłannika w czasie jego hidżry, zanim dotarł do Medyny z Quba, gdzie krótko przebywał. • Towarzysze, którzy walczyli pod Badr. • Ci, którzy emigrowali do Medyny pomiędzy bitwą pod Badr i traktatem Hudajbija. • Towarzysze, którzy ślubowali wierność pod drzewem podczas wyprawy Hudajbija. • Ci, którzy nawrócili się i emigrowali do Medyny po traktacie Hudajbija. • Ci, którzy przyjęli islam po zdobyciu Mekki. • Dzieci, które widziały Wysłannika w dowolnym czasie i miejscu po zdobyciu Mekki (al-Hakim, 22-24). Niektórzy komentatorzy Koranu rozumieją ze stwierdzenia: Pierwsi spośród Emigrantów i pomocników, odniesienie do pierwszych dwóch lub trzech kategorii (rang) spomiędzy Emigrantów i Pomocników, a wyrażenie: ci, którzy naśladują ich w oddaniu dobrym uczynkom, świadomi, że Bóg ich widzi – odniesienie do innych. Inni jednak uważają, że przyimek min przełożony tutaj jako: „spośród”, funkcjonuje jako wyjaśnienie, a co za tym idzie, „Emigranci i Pomocnicy” są niejako w opozycji do „pierwsi”. Wedle tego, co mówią ci uczeni, wszyscy Emigranci i Pomocnicy są „pierwszymi” w islamie, a ci, którzy naśladują ich w oddaniu dobrym uczynkom, świadomi, że Bóg ich widzi to są dwa pokolenia, które nastąpiły po Towarzyszach. Wysłannik oświadczył: „Najlepsi spośród ludzi żyją w moich czasach. Potem ci, którzy po nich następują, a potem ci, którzy następują po tamtych. Po nich nastąpi pokolenie, którego świadectwo jest czasem prawdziwe, a innym razem fałszywe” (al-Buchari, „Fada’il al-Ashab”, 1; Muslim, „Fada’il as-Sahaba”, 212).

[20]Pewne zdarzenia funkcjonują jako decydujące kryteria odróżnienia jednych ludzi od innych, pomagające także w tym, ażeby pojąć ich charakter i wartość i by ich ocenić. Wyprawa Tabuk za czasów Wysłannika była jednym z takich zdarzeń. Wyraźnie pokazała, że pośród muzułmanów są grupy należące do różnych kategorii. • Jak zaznaczono w przypisie 1 (zob. załącznik 3), są zasadniczo dwie grupy muzułmanów: prawdziwi, którzy wierzą w to, w co wierzyć należy, i fałszywi, będący pod względem prawnym (jedynie) muzułmanami lub muzułmańskimi obywatelami państwa muzułmańskiego. Jeśli ktoś ustnie deklaruje wiarę, uczestniczy w modlitwach zbiorowych, w szczególności w modlitwie piątkowej, i płaci zakat, to jest uznawany za muzułmanina. Jednak taka osoba może być hipokrytą, który wewnętrznie jest niewiernym. Wyprawa Tabuk dowiodła istnienia czterech grup muzułmanów: • Autentyczni wierni: brali udział w kampanii dobrowolnie; a jeśli nie wzięli w niej udziału, to dlatego, że nie byli w stanie, ze względu na brak środków, chorobę lub też inną słabość. Ci wyznawcy zawsze pozostawali wierni Bogu i Jego Wysłannikowi, a także rozdawali swe środki na dobroczynność w miarę swych możliwości. Również pośród tych wiernych były różne kategorie. Niektórzy przewyższali innych w tym, że wcześniej przyjęli islam albo doskonalej służyli tej religii. Inni szczerze ich naśladowali w pobożności i dobrych uczynkach. • Wierni, którzy nie uczestniczyli w wyprawie, ale natychmiast okazali skruchę. Bóg im przebaczył. • Wierni, którzy nie uczestniczyli w wyprawie i nie okazali skruchy. Ich sprawa została odroczona aż do Sądu Ostatecznego. O nich werset 118 niniejszej sury mówi, że w końcu jednak okazali szczerą skruchę. Zyskali zatem przebaczenie. Hipokryci: nie uwierzyli w zasady wiary, ale oficjalnie i publicznie islam wyznawali. Choć niechętnie i leniwie, to jednak uczestniczyli w modlitwach zbiorowych, a w szczególności w modlitwie piątkowej, a jeśli byli wystarczająco bogaci, to płacili zakat. Jednak często kłamali, nigdy nie pominęli okazji, ażeby zaszkodzić islamowi, Wysłannikowi i wiernym. Niektórzy z nich byli jeszcze sprytniejsi i bardziej podstępni w swej obłudzie. Jednak niezrównana roztropność, rozwaga i inteligencja Proroka, a także fakt, że był wspierany przez Boże Objawienia, zapobiegły realizacji planów przygotowywanych przez obłudników. Mimo wszystko, ze względu na to, że oficjalnie nie czynili nic takiego, co mogłoby ich przypisać do kategorii niewiernych albo apostatów, hipokryci uważani byli za muzułmanów. Wysłannik nie ujawniał ich tożsamości. Uczynił to jedynie wobec Hudajfy ibn al-Jaman. Po tym, jak Prorok otrzymał od Boga zakaz wykonywania modlitwy pogrzebowej nad hipokrytami (9:84), nie wykonał już jej nad nimi nigdy. Wspomniany Hudajfa przewodniczył modlitwom pogrzebowym i jeśli on w jakimś pogrzebie nie uczestniczył, to nie brali w nim też udziału ani Prorok, ani jego Towarzysze.

[22]Ten wers opisuje wewnętrzny świat hiponie byli w stanie dostrzec spiskowych dziakrytów w stylu wybitnie figuratywnym. łań hipokrytów, za wyjątkiem Epoki SzczęWszystkie systemy, którymi się posługuścia (za Proroka i w pewnej mierze czterech ją; plany, które wymyślają i placówki, które sprawiedliwych kalifów). Wiele aktów obłubudują w celu walki z islamem, są dla nich dy stało się źródłem największych zagrożeń niczym więcej jak tylko źródłem stałego niedla muzułmanów. pokoju i lęku. Udają, że są muzułmanami, Częścią nieustających aktów wrogości ze podczas gdy ich serca są podobne do gniazd strony hipokrytów, skierowanych przeciwpełnych wężów i skorpionów. Są przy tym ko islamowi, było zbudowanie meczetu. Był przepełnieni strachem, gdyż są zdrajcami. on pomyślany jako źródło podziałów i nieStale lękają się dekonspiracji siebie i swoich snasek wewnątrz wspólnoty muzułmańskiej. planów. Ów strach ciąży na ich sercach. Jeśli Obłudnicy zaprosili Proroka, aby zainaugugrupy hipokrytów odnosiły pewne sukcesy w rował działalność meczetu poprowadzeniem walce z islamem, szczególnie w ostatnich stuw nim pierwszej modlitwy. Jednak Wysłanleciach, to dlatego, że muzułmanie odeszli od nik nie spełnił tej prośby, jako że był zajęty islamu i utracili zdolność rozróżniania, któprzygotowaniami do kampanii Tabuk. rą daje ta religia. Co do samych hipokrytów, Pewien człowiek, zwany Abu Amir, został to obłuda jest dla nich trucizną i więzieniem. chrześcijaninem przed emigracją Wysłannika

[21]Niniejszy werset wspomina o niezwystuleciach muzułmanom brakowało umiejętkle ważnej okoliczności. Pomimo poważności rozpoznania tychże ludzi. nego napominania w Koranie, muzułmanie

[23]To Bóg stworzył ludzkość i przygotował do Medyny i pragnął wybić się do godnowarunki do naszego życia na Ziemi. On jest ści przywódcy tego miasta. Skoro jednak nie zatem naszym Właścicielem. Jednakże Bóg mógł zrealizować swych planów ze względu wyróżnił nas i uhonorował wolną wolą; nie na emigrację Proroka, stał się jego zagorzapozostawiając nas przy tym zagubionymi w łym wrogiem i zaczął go zwalczać. Udał się pustaciach świata. Dał nam przecież wiedzę o nawet do cesarza Bizancjum i nakłaniał go do tym, jakie konsekwencje poniesiemy za swe walki z muzułmanami. Budując wspomniapostępowanie. ny meczet, hipokryci zamierzali wykorzystać go na bazę do współpracy z nieprzyjaciółmi islamu. Wysłannik, który znał prawdziwy Jego udział w tym, co ludzkość uznaje za cel budowy tego meczetu, nakazał po swoim swoją własność, wynosi zatem więcej aniżeli powrocie z Tabuk jego rozebranie.

[24]Niniejszy werset wyraźnie mówi nam o obietnicy danej wiernym, która to obietnica wspomniana jest w Torze, Ewangelii i w Koranie. W Ewangeliach w obecnym kształcie znajduje się wiele odniesień do raju. Czasem jest on nazywany „Królestwem Niebieskim”, jak w wersecie: „Błogosławieni, którzy cierpią dla sprawiedliwości, gdyż do nich należeć będzie Królestwo Niebieskie” (Mateusz, 5:10), a czasem pod nazwą „życie wieczne”, jak w wersecie: „I każdy, kto dla mego imienia opuści dom, braci, siostry, ojca, matkę, dzieci lub pole, stokroć tyle otrzyma i życie wieczne posiądzie na własność” (Mateusz, 19:29). Tora w obecnej formie nie zawiera wyraźnej obietnicy raju. Pozbawiona została wzmianki o życiu po śmierci, o Dniu Sądu i o Bożej nagrodzie i karze, choć wiara w Tamten Świat stanowi drugi filar wiary wszystkich objawionych przez Boga religii. Mimo że oryginalna Tora z pewnością zawierała odniesienia do tego filaru wiary, to jednak Tora w obecnym kształcie jest produktem tej epoki dziejów żydowskich, gdy żydzi stali się niezwykle świeccy. Wówczas to wszystkie obietnice dotyczące życia wiecznego w raju zostały zinterpretowane jako odniesienia do tryumfu w tym życiu, a opisy raju uznano za opisy Palestyny. Na przykład w Koranie 48:15 raj opisywany jest jako miejsce przyobiecane pobożnym i takie, w którym płyną strumienie czystej, niczym niezanieczyszczonej wody, mleka; wybornego, nie oszałamiającego wina (soku owocowego) i czystego miodu. Jednak w Torze, jaka istnieje obecnie, ziemia mlekiem i miodem płynąca (Powtórzonego Prawa 6:3) uznawana jest za odniesienie do Palestyny. Są wszelako żydzi, którzy uznają zmartwychwstanie i życie wieczne za „trzynasty fundament” religii judaistycznej. Oto co pisze na ten temat Ramba’m: „Zmartwychwstanie stanowi fundament fundamentów Mojżesza, naszego Nauczyciela, z którym niech będzie pokój. Nie ma wiary ani związku z judaizmem dla tego, który w to nie wierzy. Jednakże zmartwychwstanie obejmie jedynie prawych. Mędrcy mówią: „deszcze są zarówno dla prawego, jak i nieprawego, a zmartwychwstanie jest przeznaczone jedynie dla prawego” (http://members.aol.com/LazerA /13yesodos.html).

[26]Jeśli Bóg prowadzi jakiś lud drogą prostą, to nigdy nie pozwoli mu z niej zboczyć, o ile wcześniej nie wyjawi mu skutków takiego postępowania. Ci zatem, którzy schodzą z prostej ścieżki, choć Bóg uprzednio poprowadził ich ku niej, są ludźmi, których serca Bóg sprowadził z tejże ścieżki dlatego, że sami z niej zeszli (61:5), i którzy zmieniają na zły swój świat wewnętrzny, światopogląd i styl życia (13:11).

[25]Nie jest pewne, czy Azar, którego Koran wspomina jako ojca Abrahama, był jego ojcem biologicznym, czy też może opiekunem. W Koranie zawsze określany jest terminem ab, który może oznaczać zarówno ojca biologicznego, jak i opiekuna. Abraham obiecał mu, że będzie prosił Boga o przebaczenie dla niego (19:47) i dotrzymał słowa (26:86). Później jednak okazało się, że Azar jest wrogiem Boga i Abraham zaprzestał swych próśb. Czytamy jednak także w Koranie, że przy końcu swego życia, gdy urodził mu się zarówno Ismail, jak i Izaak, Abraham modlił się za swoich rodziców, mówiąc: „Panie nasz! Przebacz mnie i moim rodzicom” (14:41). W tekście koranicznym zastosowane zostało tutaj słowo walidain (rodzice), a nie abawain. Podczas gdy ab może oznaczać zarówno ojca biologicznego, jak i opiekuna, to słowo walid oznacza ojca biologicznego. Wnioskujemy stąd, że Azar nie był rzeczywistym ojcem proroka Abrahama, niech będzie z nim pokój.

[27]Islam jest religią doskonałej równowagi i każdy jego element jest dokładnie tam, gdzie powinien być. Napominając wiernych do przeciwstawienia się jednemu z dwóch supermocarstw tamtego czasu, Koran nie zaniedbuje pewnego ważnego wymiaru całej sprawy. Bóg w Koranie nakazuje wspólnocie muzułmańskiej, ażeby wywiodła z siebie grupę ludzi mających dogłębną wiedzę o islamie. Jeśli żołnierze odniosą zwycięstwo, to mogą poczuć się dumni i przyjąć pewne niepożądane cechy danego społeczeństwa, a jeśli zostaną pokonani, to klęska może spowodować u nich rozpacz i lęk o przyszłość. Będą potrzebować ostrzeżenia od kogoś doskonale znającego islam. Poza tym żołnierze zazwyczaj nie mają dość czasu, ażeby zgłębiać nauki religijne. Wynika stąd, że musi istnieć grupa uczonych, którzy będą ich nauczać. W wersecie na określenie tych ludzi użyty został termin „tafakkuh”. Oznacza on przenikanie do istoty rzeczy w celu osiągnięcia głębokiego i poprawnego zrozumienia i rozróżnienia pomiędzy tym, co słuszne, a tym, co niesłuszne. Jedynie tacy ludzie mogą uchwycić religię w sposób poprawny. Nazywa się ich mianem fakih.

[28]Istnieje związek pomiędzy tym wersetem a wersetem 73. W wersecie 73 zawarty jest nakaz, ażeby wierni nieugięcie walczyli (prowadzili dżihad) z niewiernymi i hipokrytami i byli wobec nich surowi. Niniejszy werset nakazuje walkę z niewiernymi i surowość wobec nich. Rozważając obydwa wersety łącznie pojmiemy, że niewierni i hipokryci, z którymi Prorok (i wierni) mają nakaz walczyć i być wobec nich surowi, to szczególnie ci w Medynie i wokół niej. Podobnie jak Wysłannik otrzymał nakaz rozpoczęcia głoszenia islamu od swej najbliższej rodziny (26:214), jest rzeczą naturalną, że wróg, wobec którego obowiązuje pierwszeństwo w podejmowaniu walki, to ten, który znajduje się po sąsiedzku i stanowi bezpośrednie zagrożenie. Implikowała to także ta okoliczność, że samo centrum islamu powinno być wolne od jakiegokolwiek ataku. Podczas gdy werset 73 nakazuje prowadzenie dżihadu zarówno przeciwko niewiernym, jak i hipokrytom i surowość wobec nich, to niniejszy werset nakazuje walkę jedynie z niewiernymi i okazywanie wobec nich surowości. To uwidacznia różnicę pomiędzy dżihadem a zwykłą walką (kital). Skoro hipokryci oficjalnie uważani są za muzułmanów, to autentycznym muzułmanom nie wolno jest prowadzić z nimi walki, chyba że powodują chaos i niezgodę, a także występują przeciwko ładowi społecznemu. Natomiast dżihad muzułmanie muszą prowadzić zarówno przeciwko niewiernym, jak i hipokrytom.

[29]Z początku człowiek wierzy zazwyczaj w podstawy wiary w sposób powierzchowny. Kiedy jednak zaczyna porządkować swoje życie w świetle wiary, wypełniając obowiązki religijne, regularnie oddając cześć Bogu, zastanawiając się nad zasadami i prawdami wiary, opartymi na dowodach z „Natury”, zdarzeniach i własnym sumieniu oraz sercu, wzrastając w wiedzy o nich, coraz to bardziej pogłębia swoją wiarę i znajomość religii. W ten sposób prawdy wiary „podbijają” umysł i serce człowieka wierzącego tak, że jego wiara rozwija się niczym pączek rozkwitający w rozłożysty kwiat z dojrzałymi płatkami. Imam Rabbani Ahmad al-Faruqi al-Sirhindi (zm. 1624), jeden z największych uczonych i mistrzów sufickich w islamie, żyjący w Indiach, powiedział: „Wolałbym wyjaśnić w pełni jeden artykuł wiary, aniżeli osiągnąć tysiące duchowych przyjemności i ekstaz”. Mawiał też: „Ostatecznym przystankiem wszelkich duchowych peregrynacji jest osiągnięcie pełnego postrzegania prawd wiary” (The Letters, „The 5th Letter”, 22). Ta wiedza i percepcja sprawiają, że wiara wzmacnia się i pogłębia.